Lê
Chiều Giang
“Sao lòng ta bỗng rộn ràng
Như những toa tàu sắp chạy
Thăm những nhà ga sắp hồi sinh
Những nhà ga sắp thở…”
[Đinh Cường 1969]
Anh Đinh Cường gọi phone cho
tôi chỉ để hỏi:” Làm sao để thành ...Cá?”.
Cá bơi xuôi lội ngược, vẫy vùng
trong biển lớn, hay quanh quẩn trong hồ ao? Cá đẹp óng ánh bơi ngược dòng, hay
lừ đừ chịu trận trong lưới ngày, và ngay cả đang giãy dụa chết bởi những lưỡi
câu lờ lững?
Không phải, Anh muốn hỏi tôi về
cá khác. Cá Vàng.
Năm 1997, anh Trần Công Sung từ
Paris viết bài về chuyến ghé thăm một số bạn bè sống ở California và một vài tiểu
bang khác.
Tạp Chí Thế Kỷ 21 gửi xuống San
Diego bài viết của Trần Công Sung viết riêng cho Nghiêu Đề, chỉ bởi từ câu nói
đùa của anh:” Suốt bao năm, Giang ngắm nhìn tôi như thích một con Cá Vàng”.
Anh Trần Công Sung viết lời ngợi
ca, khen tặng tất cả những “Vợ hiền” trên trái đất. Dù có thấp thoáng, lao xao
với chút hồn thơ mộng, vẫn không dám chểnh mảng cái trách nhiệm khó khăn muôn đời
của “Hội Phụ Nữ” chúng tôi: Bằng mọi giá, phải luôn xây dựng, vun xới quyết liệt
cho một gia đình ấm êm, và hạnh phúc…
Anh Đinh cường thắc mắc hỏi tôi
làm thế nào mới ra Cá Vàng.
Cuối cùng, Anh Nghiêu Đề đau ốm
buông bỏ hết mọi thứ, rồi ra đi.
Và trước khi tôi bước những bước
dài theo một Nhân Duyên hoàn toàn mới. Trong những chuyến du lịch xa xôi, tôi
ghé Virginia thăm ngôi nhà thơ mộng của anh chị Đinh Cường.
Trên chiếc xe nhỏ mầu đỏ, Anh
chạy nhiều vòng qua mọi phố, loanh quanh cùng tôi xem những kiến trúc yêu kiều
của DC.
Nhớ nhất là lúc tôi ngồi dưới
bóng của một tàn cây xanh mát, kiên nhẫn chờ Anh viết cho xong bài thơ bên dòng
Potomac. Dòng sông với nước lung linh sáng trong ánh nắng gay gắt giữa trưa.
Đúng giờ Ngọ.
Nhìn bóng nước xôn xao, tôi chợt
tự hỏi có phải Anh đang nghĩ đến chiếc nhẫn anh đã quăng xuống hồ Tịnh Tâm? Ném
đi mất tăm mối tình đầu tan vỡ của anh, ngay giữa dòng nước hồ tịch lặng.
Chiếc nhẫn cũng như đáy hồ, nơi
chôn kín bao điều bí ẩn về mối tình xa xưa đó của anh…
Cũng toàn là chuyện tôi được
nghe kể lại. Chỉ có điều duy nhất mà tôi còn nhớ, sau 1975 lúc phải chới với, điên đầu trong
than lửa áo cơm nhọc nhằn, anh Nguyên Khai đã tiếc nuối hỏi đùa Đinh Cường :”
Mi ném nhẫn đó góc nào? để tau ra Huế, lặn tìm cho ra chiếc nhẫn vàng dưới đáy
hồ, sửa soạn một bữa tiệc linh đình, đãi anh em Hội Hoạ Sĩ Trẻ…Anh chỉ im lặng
cười phá lên cùng bè bạn.
Lái xe có khi lạc đường, quên lối,
nhưng chúng tôi chẳng mấy quan tâm. Anh ghé hai quán Cafe có trưng tranh, treo
bán nhiều tác phẩm rất nhỏ anh ký gửi. Tôi thú vị tìm ra cái hay hay của những
bố cục muốn vượt hẳn ra ngoài khung tranh, những nét vẽ miên man, bất tận trong
một không gian nhỏ hẹp. Rõ ràng tôi đã quen thưởng lãm tác phẩm Đinh Cường qua
những tấm canvas lớn. Bóng thiếu nữ dịu dàng đứng bên góc nhà thờ, thanh thoát
bay cùng tiếng chuông xa vời, trong những chiều thu im vắng.
Anh dặn dò: ” Hôm nay anh mời,
Giang phải uống rất nhiều, có thể uống trăm ly Cafe cho hết tiền của hai bức
tranh nhỏ vừa bán”. Tôi cũng hay Cafe sáng, trưa và chiều tối, có khi cả tỷ tỷ
ly trong những lúc chán đời, buồn bã từ ngày anh Nghiêu Đề đau ốm rồi ra đi.
Nhưng hôm nay, một ngày rất đẹp, rất vui ở DC, chắc tôi không thể không uống
như lời anh mời mọc.
Anh tiếp tục lái xe, cứ lạc lối
và cứ lạc đường, quyết để tìm mua những chai Red Wine, dưới trăm cái tên mà cả
anh và tôi đều chẳng biết rượu ngon hay dở. Anh muốn dùng cho hết tiền tranh vừa
mới có, không hết bởi Cafe, thì phải uống thêm rượu đỏ. Uống như sự đãi ngộ, phải
như một tưởng nhớ về người bạn thân vừa mới bỏ đời, ra đi...
Chiều nhạt nắng với ngàn lá
phong rơi rụng, con đường mòn phía sau nhà Anh trải đầy lá úa. Chúng tôi ngồi
Cafe, nhắc lại nhiều kỷ niệm từ những ngày còn Hội Họa Sĩ Trẻ, những ngày tôi
còn đi học, tôi còn bé xíu.
Tôi nhất định không muốn quên lời
khiếu nại trong lần đầu tiên tôi gặp anh,
anh theo dõi bức tranh của Nghiêu Đề. Bức tranh mà khi mang tới phòng
triển lãm của Hội Hoạ Sĩ Trẻ ở Alliance Francaise Gallery. Chân dung đẹp mơ
màng của tôi với khung tranh chỉ được anh Nghiêu Đề quấn rất vội vàng bằng những
sợi dây lạt. Với tôi, đó là một khung tranh khác lạ hay hay, và có thêm cả sự
chân tình, dễ thương. Nhưng ngay lập tức, anh Đinh Cường nói với tôi theo một ý
nghĩa khác:” Bằng mấy vòng giây lạt đó, “Nó” sẽ trói đời cô vào cái kiếp sống
lơ tơ mơ, sống vất vưởng trên cung trăng, sống lang thang bên ngoài trái đất …”
Và lời anh Đinh Cường nói đã
như một tiên tri, những sợi dây lạt tưởng như mong manh dễ rớt rơi đó, đã trói
buộc tôi với anh Nghiêu Đề, một họa sĩ tài hoa nhưng nghèo nhất nước. Chúng tôi đã sống chan hòa, sống cùng nhau
cho đến hết, và cho cả đến chết.
—---------------
Chị Đinh Cường mời thêm họa sĩ
Ngọc Dũng, người có nhà rất gần, một bạn thân mà như hàng xóm. Chiều tà với lá
tả tơi bay, lá rụng vàng theo gió sau hiên nhà. Chúng tôi ngồi với Cafe, và những
ly rượu đỏ.
“...Ngoài ta ai đón trăng huyền lặn
Mà dẫn đi qua khỏi cửu trùng?...”
[Trần Dần]
Anh Ngọc Dũng đọc thơ Trần Dần,
Hữu Loan. Tôi ngâm thơ Hoàng Cầm, Quang Dũng...
“...Vầng trán em vương trời quê hương
Mắt em dìu dịu buồn Tây phương
Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương?...”
[Quang Dũng]
Chúng tôi như đang sướt mướt, gọi
mời những hồn ma bóng quế trong Nhân Văn Giai Phẩm về đây, ngồi với.
“...Chồng em rách nát chiến bào
Vi vu gió thổi, bay vào Kinh Đô…”
[Hoàng Cầm]
Chút se sắt lạnh của chiều như
làm những lời thơ xưa, nửa hùng tráng nửa buồn hơn.
Tôi nhắc anh Đinh Cường bài thơ
mới bên dòng Potomac.
Anh tìm trong túi áo, anh ra
tìm ngoài xe… Bài thơ chưa thuộc, bài thơ biến mất.
Anh tiếc nuối những vần thơ vừa
mất tích.
Bài thơ anh viết bên dòng Potomac cũng đã thất
lạc, chôn sâu dưới dòng nước im lìm.
Nhớ nhớ quên quên, Anh thở những
hơi dài trong Pipe thuốc, đọc bài thơ mới làm sáng nay, với nhiều câu nhắc đến
chiếc nhẫn đã quăng giữa lòng hồ Tịnh Tâm. Nhìn khói haft & haft mơ màng
bay, nghe thơ mà tưởng như đang nghe anh kể lại những kỷ niệm xa vời...
Tránh đi chút nặng nề của quá
khứ, anh mời chúng tôi xuống basement, Studio với rất nhiều tranh sơn dầu. Hội
Hoạ Sĩ Trẻ chỉ có anh là người vẽ nhiều tranh nhất. Anh có nhã ý tặng bức nào
tôi muốn mang về california.
Tranh của anh tôi treo trong
phòng khách, vẫn rất mơ màng và u hoài như một bài thơ cổ.
---------
Chỉ một năm, sau lần chúng tôi
ngồi Cafe bên khu rừng phong rất đẹp ở nhà anh Đinh Cường. Từ nơi khác xa xôi,
tôi biết tin anh Ngọc Dũng ra đi.
Nghiêu Đề, Ngọc Dũng, và rồi
Đinh Cường. Những con Cá Vàng như lời ví von của một năm nào, rất cũ. Lần lượt
đã theo dòng nước trôi, rồi biến mất tăm, và sẽ quên lãng hết, ngay cả trong
lòng người.
Duy nhất anh Đinh Cường, người
ước ao biến thành “Cá Vàng”.
Cá vàng đã lững lờ lặn sâu xuống
dòng nước cũ, đã tìm cho ra dưới lòng hồ Tịnh Tâm, chiếc nhẫn nào đã ném đi từ
những năm xưa.
Trên chiếc cổ nho nhỏ, Cá Vàng
có mang thêm chiếc nhẫn.
Nhẫn vẫn đẹp rực rỡ và óng ánh
sáng như một chiếc kiềng vàng.
[Tạp Chí Ngôn Ngữ. 1/2022]