Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026
1001 . PHẠM VĂN NHÀN : Đọc " Tưởng Chừng Đã Quên" của NGUYÊN MINH
Trần
Hoài Thư viết :Lời Mở” cho tập truyện : Màu Thời Gian của tôi. Anh viết: “....được
đọc một tác phẩm của một tác giả mà mình yêu mến là một niềm vui. Càng vui mừng
hơn nữa khi tác giả ấy là một người cùng một thế hệ, cùng một lứa tuổi, trên
vai mang cùng chung những thăng trầm của lịch sử...”. Đoạn văn ngắn mà anh
Trần Hoài Thư viết trên có gì là “quá
đáng ” không, khi anh viết về tôi? Tôi nghĩ là không. Không quá đáng và cũng
không “ cường điệu ” gì cả trong câu viết ấy. Tôi nghĩ: anh đã trải lòng mình
trên những trang giây để viết “ Lời Mở ” cho tập truyện của Tôi. Và, hôm nay,
tôi cũng trải lòng mình khi đọc xong một tác phẩm của người bạn cũ. Tác phẩm Tưởng Chừng Đã Quên của nhà văn Nguyên
Minh.
Đọc tác
phẩm của anh để thấy có tôi trong đó; mà đã bao nhiêu năm lầm lũi sống, trong
nước cũng như ra hải ngoại, tôi cứ ngỡ những cậu chuyện, những người bạn một
thời, như: Tưởng Chừng Đã Quên mất rồi.
Vâng!
Nhìn lại thời gian trước 1975, trong quãng đời quân ngũ rày đây mai đó của tôi.
Tôi không gặp lại anh: kể từ khi anh rời khỏi khu phố cổ ngắn và đầy bóng râm
trên con đường Nguyễn Thái Học, Phan Rang - ngôi nhà mang số 11- để vào Sài Gòn
lo cho nhà in và tiếp tục làm tờ Ý Thức. Hình như cuối năm 1969 (?). Và sau đó
đời lính của tôi cũng rời khỏi nơi đóng quân ở Tháp Chàm, để đi đến một nơi
khác, cho mãi đến tháng 4 năm 1975. Ngay cả những bạn bè lúc ấy, nơi thành phố
nhỏ bé Phan Rang tôi cũng không gặp lại kể từ năm ấy. Ai nhỉ, nào: Trân Hoài
Thư, Lê Ký Thương, Võ Tấn Khanh, Ngy Hữu, Chu Trầm Nguyên Minh, Tô Đình
Sự...Cũng vì bao nỗi thăng trầm của lịch sử... nói to lớn cho vui vậy thôi, chứ
thật ra, đời lính thú mà, họ sai đâu thì đi đó. Cũng vì sai đâu đi đó, mà bạn
bè khó gặp lại...Trước 1975, nghe đâu, Trần Hoài Thư đổi vào Nam, thỉnh thoảng
có “dù ” về Sài Gòn gặp Nguyên Minh nơi tòa soạn Ý Thức. Và, cũng từ chỗ này,
Thư còn gặp nhiều anh em khác nữa. Còn tôi thì biệt tăm cá nhạn.
Để rồi,
vào tháng tư năm 1975, bạn bè lại mỗi người mỗi ngã, tan tác. Gặp nhau rất khó.
Tôi thì “chôn chân” tại một thành phố biển nhỏ bé như trong lòng bàn tay. Phan
Thiết. Âm thầm mà sống. Nào ngờ! Đúng quá Nguyên Minh ạ. Tác phẩm của anh Tưởng Chừng Đã Quên. ( Bốn chữ này tôi phải viết hoa và đồ lại cho
đậm nét). Vâng! Với tôi, tôi tưởng tôi quên hết rồi. Ngay như vào cuối năm 1982
được lịnh cho về trong nỗi cơ hàn của một “ bần sĩ ” chánh hiệu . Ngồi bên lề
quốc lộ 1, thành phố Tuy Hòa để đón chuyến xe đò xuôi Nam tìm lại vợ con. Hôm
ấy, lòng buồn não nuột. Tuy Hòa cũng có những người bạn một thời trân quý. Ngồi
giữa lòng thành phố Tuy Hòa nhưng nghe sao rất xa với bạn bè, anh em thuở nào.
Nào: Nguyễn Lệ Uyên , Mang Viên Long, Phạm Ngọc Lư , Phạm Cao Hoàng, Hoàng Đình
Huy Quang và anh Trần Huiền Ân...không biết có còn ở nơi đây không. Hay trở về
quê cũ? Nhớ như in trong trí nhớ, gần
trong khu não bộ, mà sao thấy xa quá. Như NLU, tôi cứ ngỡ bạn ta còn đứng nơi
bục giảng ở đâu miệt sông nước Hậu Giang. Nào ngờ bạn ta cũng đã trở về cày sâu
cuốc bẩm nơi quê nhà Phú Yên. Phải chi biết được NLU ở đó, chắc ngày về của tôi
cũng “ râm rang ” chuyện trò suốt đêm với vài ba ly rượu đế.
1000 . PHẠM NGỌC DŨ - Nhân đôi niềm vui của mẹ
Bé Thục xúng xính trong
bộ quần áo đẹp của me mới đem về hôm qua, trưa nay niềm vui cứ được ngân vang
trong tâm hồn các em, huyên thuyên với nhau "Mẹ Hạnh mới cho chị em mình
để mặc khoe tết với chúng bạn, mẹ mình tuyệt chị Hiền hả?"
Hai chị em một lớp ba,
một lớp một hình như khôn trước tuổi, trời đất vốn công bằng, khiếm khuyết
không cha, bù lại tháo vác, nhanh nhạy, luyến thoắn và ngoan ngoãn lễ phép nên
cả xóm ai cũng thương yêu và nể nang mẹ con chúng. Tuy mồ côi cha sớm nhưng mẹ
Hạnh khá nền nã, sáng đi làm, chiều về nhà chăm sóc con cái, không la rầy cũng
chẳng thấy bóng dáng đàn ông nào lai vãng trong căn nhà nhỏ gọn gàng dù Hạnh
rất trẻ.
Hôm trước, người bạn cũ
tốt bụng gọi Hạnh lên nhà, trong thâm tâm Hạnh cũng đã hiểu người bạn thân của
mình rất độ lượng, thường giúp đỡ những bè bạn và hay làm những việc thiện lành
trong những lúc thiên tai, chị cố gắng nghỉ buổi làm để đến nhà Hương. Hạnh mãi
phân vận “Hay là nó biết mình còn khổ tần tảo nuôi con, không nghĩ đi đến bước
nữa và quá vất vả gian nan, chắc nó sẽ tặng mình ít tiền chi tiêu trong dịp tết
và gửi cho mấy nhỏ lì xì trước”, suy nghĩ vẫn vơ, nên xe đã qua trạm dừng nhưng
Hạnh không hay, như phản ứng tự nhiện, Hạnh la lên:
-Thôi chết rồi, bác tài
xế cho tôi xuống mau, qua trạm rồi.
- Đợi đến trạm hãy xuống,
xuống không đúng chỗ cảnh sát phạt chị à, người phụ xe giọng điệu nhỏ nhẹ.
Hạnh bồn chồn quá, đường
phố ngày tháng chạp người ta đông chen chúc đến nổi bác tài xế xe buýt phải kéo
còi inh ỏi để đi qua đám đông xe cộ và xe cũng dừng lại trạm sau.
Bấm chuông, Hương ra cửa
vồn vả đón Hạnh, hai người thong thả bước vào, chỉ có hai người trong căn phòng
rộng và bày biện khá đẹp mắt. Hương khá bình tĩnh sau cốc nước mát pha tí mật
ong cho Hạnh đem lên làm mát lòng người bạn quý, Hạnh từ tốn:
- Cậu gọi mình lên có
việc gì không vậy? Còn non nửa tháng là đến tết, mình tranh thủ làm để có tiền
sắm sửa ít bánh mứt và vật dụng cho mấy nhỏ khỏi tủi thân, vốn các cháu đã mất
cha. Nét trầm buồn cố hữu của Hạnh làm cho Hương cũng bùi ngùi.
Ngày ấy, đám cưới Hạnh
rất đàng hoàng. Chồng Hạnh là bậc đàn anh khá đỉnh đạt, điển trai, lớn hơn Hạnh
4 lớp, học giỏi cả trường đều biết, anh vào trường sư phạm khi Hạnh đang học
lớp 10. Cặp đôi này yêu nhau 4 năm, khi Sơn ra trường có nhiệm sở xong mới tổ
chức đám cưới. Ai trong bạn bè cũng bảo Hạnh có sắc và cả tài giữ được Sơn vừa
học giỏi, hiền lành vừa nhà khá giả, hạnh phúc sẽ bền lâu. Cuộc đời vốn vô
thường, chẳng ai biết trước điều gì.
Khi bé Thục vừa lên 4,
một tai nạn hy hữu đã làm Sơn chấn thương bởi tai nạn kỹ thuật xe ô tô hư hỏng
tay lái bác tài xế của một Giám đốc doanh nghiệp nhà nước, tông mạnh vào sau xe
gắn máy Sơn. Anh văng khỏi xe, chấn thương đầu, đưa cấp cứu nằm viện rồi mất
sau vài tuần chống chọi với tử thần. Giám đốc doanh nghiệp xin Hạnh bãi nại và
đền bù tang lễ ma chay cùng với khoảng tiền vừa phải. Từ đó Hạnh như trầm cảm
ít nói hơn.
Mãn tang chồng xong,
Hương mời Hạnh vào và lo cho gia đình nhỏ của Hạnh có chỗ ăn ở 2 đứa nhỏ Hiền,
Thục vào trường và xin Hạnh vào làm kế toán một Cty may mặc tại thành phố này,
với mong bạn Hạnh đứng dậy và bước tới đoạn đường mới, và nếu có thể thêm bước
nữa để đỡ nhọc nhằn hơn.
Hương ôm chầm Hạnh như
hiểu được tâm tư bạn mình, bỗng cả hai rưng lệ, thì ra tình bạn cao thượng và
vĩ đại là thế.
- Bạn không nói mình cũng
hiểu, đâu phải bây giờ, từ ngày anh ấy mất mình đã cảm nhận được những việc làm
của cậu đã tận tình giúp gia đình mình.
- Cậu còn quá trẻ mà mất
chồng lại có hai đứa con, nuôi con cho thành người cũng bở hơi tai, thôi mọi
việc hãy gắng trong sức lực mình Hạnh nhé, bên cạnh bạn lúc nào cũng có Hương.
- Cảm ơn bạn, mỗi chúng
ta ai cũng có hoàn cảnh riêng, cậu hiểu mình nên chỉ biết vậy từ trong tim của
nhau.
- Mình để dành dăm bộ
quần áo cho hai cháu Hiền, Thục, cậu mang về cho cháu và gửi các cháu ít tiền
lì xì trước để sắm sửa, có thể tết nầy mình về quê, không ghé thăm gia đình nhỏ
của Hạnh được, nhưng sẽ ra nhà cha mẹ cậu thăm hỏi và an ủi ông bà.
- Cậu tốt với mình quá,
nếu ghé nhà mình, nói với cha mẹ là mình vẫn ổn, các cháu học hành tốt nhé.
Hạnh như thẹn thùng trước
tâm hồn độ lượng và cao thượng của Hương, người bạn nối khố thân thiết từ thời
trung học cơ sở, đến hết phổ thông.
- Hương à, Mình biết cậu
từ thời còn quá nhỏ đến mãi bây giờ, chẳng biết nói gì thêm nữa, trời đất sẽ độ
trì cho những người luôn tốt bụng như cậu, vậy thôi.
- Cảm ơn bạn, nếu có thì
giờ ăn trưa cùng mình, còn không về với các cháu, mình biết thời giờ tháng chạp
rất cần cho cuộc chạy đua tài chính của Hạnh.
- Vậy để mình về nhé, các
cháu cũng cần mình về.
- Tạm biệt, Hương nghe,
mọi sự an lành, hạnh phúc, hẹn gặp lại.
Mẹ Hạnh ơi, làm gì mẹ có
tiền mua cho chúng con mỗi đứa hai bộ đồ đẹp vậy, chắc nhiều tiền lắm mẹ hả,
hôm qua chị Hiền cho con mặc thử hai bộ đồ, nhất là bộ đồng phục đẹp, vừa vẹn,
con thích quá, con nói với chị: “Chắc bây giờ mẹ làm có nhiều tiền hơn”
- Ừ, mẹ làm thêm nhiều
thời gian hơn nên có tiền khá hơn, ai cũng vậy, trong xí nghiệp may của mẹ mọi
người đều như thế cả.
- Hôm qua con đứng trước
bàn thờ cha nói chuyện với cha rồi, hình như con nghe cha cũng “ừ” như mẹ.
Hạnh nhìn con thương quá
và nhìn di ảnh chồng hiền từ nhưng nghiêm nghị, niềm vui và nỗi buồn đan xen,
nước mắt chảy xuống cùng phận người với Hạnh trong giây phút nầy chỉ có Thượng
đế và Hạnh mới hiểu, nhưng trước niềm vui của các con, Hạnh nói vừa đủ cho
chính mình nghe:
- Anh à, Tết gần đến em
cố gắng sắm cho các con cũng mới mẻ như con thiên hạ, anh linh thiêng gia hộ
cho em có sức khỏe để mạnh mẽ nuôi con, anh vắng số quá còn mỗi mình em trên
thế gian nầy, em vừa là cha, vừa là mẹ, con đường phía trước còn dài quá anh à,
biết em có còn đủ sức lực vượt qua không? Con bé nhìn mặt mẹ thấy mắt mẹ đỏ
hoe, nhưng hồn nhiên trong tâm hồn trẻ là bản chất của trẻ nhỏ vô tư. Con bé
cũng chen vào:
- Cha ơi, mẹ có tiền
nhiều sẽ cúng bánh mứt, trái cây nhiều cho cha và mua cho các con đồ chơi nữa,
ngày mai mẹ nói cha cho con mặc bộ đồng phục mới đi học để con khoe với các bạn
con, bộ đồ tới trường con cũng cũ quá rồi, hôm trước con Thanh bạn con nó nói
vậy, mẹ à, nó thơ ngây và hồn nhiên như thế làm mẹ Hạnh nghẹn ngào trong thanh
quản. Chị quay ra sau chùi vội dòng lệ nóng vừa chảy xuống. Nỗi buồn thân phận
ấy, làm sao các con hiểu?
Hôm sau hai chị em trong
bộ đồng phục mới đến trường, mẹ dẫn chúng đến vào lớp lòng Hạnh thì trăm mối
ngổn ngang, nhưng với các con nỗi niềm hân hoan có bộ đồ mới như hiện rõ trên
đôi mắt hồn nhiên thơ ngây mà rực rỡ.
Đường phố những ngày giáp
tết tấp nập xe cộ hơn, hình như mọi người cũng đẹp như lòng chúng - Lòng hai
đứa nhỏ vui hơn buổi tựu trường, mẹ nó cũng mỉm cười, nụ cười Hạnh được nhân
đôi, niềm vui của tụi nhỏ và với cả người bạn Hương chân thành mà độ lượng
trong yêu thương, sẻ chia tình bạn.
Buổi sáng tháng chạp trời
trong xanh và cao rộng, những ngày sắp sang xuân hương hoa đất trời vốn dĩ làm
lòng người phơi phới, hân hoan hình như sự rộn ràng của thành phố làm cho Hạnh
cũng vui hơn theo nhịp thở của thị thành.
Năm nay, có lẽ tết sẽ đầy
đủ hương vị Tết hơn vì Hương - Người bạn tốt lúc nào cũng yêu mến, chân thành
và cũng thật tâm lý chìa tay cho Hạnh khi cuộc sống bị đẩy vào khó khăn, đã lì
xì cho các con chị đủ để trang trải cái tết ấm áp của gia đình chỉ 3 mẹ con.
Khi các con lon ton vào
trường còn quay lại nói với chị:
- Mẹ thấy hai chị em con
hôm nay có đẹp không?
- Bộ đồ mới vừa vẹn xinh
quá hai công chúa của mẹ.
Chị bước ra khỏi trường
học của hai con, lòng cũng hớn hở như các con Hiền, Thục. Hạnh nở nụ cười nhẹ
nhàng khá đẹp, lộ cả hàm răng trắng muốt làm tăng thêm vẻ đẹp tự nhiên không
son phấn của một góa phụ tuổi mới quá ba mươi.
Phạm Ngọc Dũ/ SG
Thứ Bảy, 14 tháng 11, 2026
999 . TIỂU LỤC THẦN PHONG - ĐẤT NƯỚC TÔI
Đất nước tôi nằm bên bờ biển Đông, một dải non sông dài từ Bắc đến Nam, qua bao đời dựng xây, giữ gìn, bồi đắp.
Đất nước tôi mấy
ngàn năm chốn giặc Bắc phương, kháng cự sự đồng hóa, quật cường đứng lên giành
lại chủ quyền.
Đất nước tôi vốn nhập lại từ nhiều bộ phận. Có một
phần Bắc bộ trung du, có Lâm Ấp, Chiêm Thành, Phù Nam, Chân Lạp…Rõ ràng cái lý
mạnh được yếu thua.
Đất nước tôi liên miên nội chiến, thắng làm vua
thua hóa giặc. Những cuộc trả thù quỷ khốc thần kinh. Triều đại sau hủy diệt tất
cả di sản văn vật của triều đại trước.
Đất nước tôi hợp
lưu nhiều truyền thống văn hóa, có Nho giáo Tàu, có Phật giáo Ấn, thờ mẫu dân
gian, vụ mùa lúa Chiêm và trống cơm từ văn hóa Champa.
Đất nước tôi Tây
hóa từ khi người Pháp đến. Bao nhiêu máu chảy đầu rơi, thảm nạn mất nước nhưng
cũng từ đấy tiếp cận văn minh cơ khí phương Tây.
Đất nước tôi hậu nội
chiến đau thương, thống nhất địa lý nhưng lòng người chia ly tan nát. “Triệu
người vui với triệu người buồn”*, tù đày, cải tạo, vượt biển, vượt biên…cào bằng
bần cùng hóa người dân.
Đất nước tôi cờ xí đỏ lòm, khẩu hiệu giăng khắp
chốn, ngôn từ búa lớn đao to, khuôn sáo, giáo điều toàn lời ma mị. Làm dở như hạch
nhưng cạp chẳng chừa chi.
Đất nước tôi rần rần
những cơn lên đồng tập thể, ngạo nghễ một trận banh ao làng ngỡ đã trở thành đế
quốc đàn anh. Tinh thần AQ tự sướng cộng thêm máu côn đồ “biết bố mày là ai
không?” thiên hạ bốn bên cười khinh khi chẳng chấp đứa cuồng.
Đất nước tôi đồng
tiền thống trị, “Cái gì không mua được bằng tiền sẽ mua được bằng nhiều tiền”**.
Công lý, pháp luật, cửa quan…thông qua hết thảy.
Đất nước tôi nhập
nhằng gian trá, đánh đồng thể chế với quốc gia, đảng phái là dân tộc. Lập lờ đánh
lận con đen, phỉnh phờ gạt gẫm kẻ ngu, sản sinh ra đám mê muội mù mờ.
Đất nước tôi cổng chào
“hoành tráng”, tượng đài “ấn tượng”, khắc tên những kẻ giết người như ngóe, càng
say máu hung hăn càng cao bảng phong thần.
Đất nước tôi đốt pháo
bông để người nghèo xem quên hết đói nghèo, được mùa mất giá, hàng xuất khẩu phải
lạy lục anh “bạn bốn tốt mười sáu vàng” mở cửa hải quan.
Đất nước tôi “Đường
tám thước rộng thênh thang”***, đường đi lên thiên đàng mịt mờ mút chỉ, càng đi
càng bí bách chẳng biết hình dáng ra sao, duy chỉ biết một điều: không biết nó ở
nơi nào và không bao giờ tới.
TLTP
*Lời ông Võ Văn Kiệt
** Câu nói của một đại gia khi ra tòa
*** thơ Tố Hữu
Chữ trong ngoặc”…”là
ngôn từ thịnh hành trong nước
998 . BÓNG HÌNH CŨ Truyện ngắn. A.J. MCKENNA Nhà văn Anh (1888-1919) THÂN TRỌNG SƠN dịch và giới thiệu
Tên đầy đủ là McKenna James Andrew Joseph, thuở nhỏ học các trường St Patrick và St Dunstan, những cơ sở giáo dục Thiên chúa giáo ở quê nhà. Sau đó, có một thời gian ngắn làm việc cho ngành hoả xa rồi thử nghề viết báo trước khi chuyển về Ottawa làm thư ký tại công sở. Ông chăm chỉ công tác nên không bao lâu được bổ nhiệm vào làm tại Sở Công tác Ấn Độ, và làm thư ký riêng cho toàn quyền Sir John A. Macdonald. Ông làm công việc này trong mười năm . Trong thời gian này, ông học luật và thành thạo trong lĩnh vực luật pháp nên tiếp tục thăng tiến những năm sau đó. Cuộc đời công chức với nhiều biến chuyển thời cuộc khiến ông không còn thời gian để viết lách. Tháng tư năm 1917 ông xin nghỉ và về sống tại Victoria. Tháng 2 năm 1918 ông in vài bài trên các báo ở địa phương.
McKenna qua đời vì bệnh tim năm 1919.
Tác phẩm ông để lại không nhiều nhưng những truyện ngắn của ông đều gây tiếng vang. Ngoài truyện ngắn, ông còn viết tiểu thuyết và kịch.
Truyện ngắn giới thiệu dưới đây nguyên tác có tên là Old Ghosts, đăng trên trang eastoftheweb.com, là một trong hai truyện ngắn nổi tiếng nhất của ông ( truyện kia là Hope and Comfort. Tác giả khéo dẫn dắt người đọc lúc kể chuyện hiện tại lúc quay về quá khứ, theo những diễn biến tâm lý của nhân vật chỉ có cái tên ngắn ngủi là Jim. Ông già cô đơn và cô độc, ân hận về những điều đã làm lúc trẻ. Bút pháp lạnh lùng bằng những câu cụt ngủn, tả cảnh để nói về tình. Cái kết là một lối thoát cho nhân vật và cũng khiến người đọc thôi thấp thỏm trong cảnh ma quái âm u.
997 . NGUYỄN MINH NỮU Hồ Đình Nghiêm: Nhập Triền Thùy Thủ
Nguyễn Minh Nữu
Hồ Đình Nghiêm:
Nhập Triền Thùy Thủ
Tôi đọc và biết tên Hồ Đình Nghiêm vào khoảng giữa năm 1998. Đó là thời điểm đầu tiên tôi tìm đọc các tác giả hải ngoại. Và như thế, tôi biết Hồ Đình Nghiêm rất trễ, vì ông bắt đầu viết và nổi tiếng từ lâu lắm rồi. Năm 1980, từ trại tỵ nạn ở Hong Kong ông đã viết truyện đầu tay gửi đăng trên tạp chí Đất Mới bên Seattle, tờ báo do nhà văn Thanh Nam và Túy Hồng thực hiện. Sau đó, liên tục với các truyện ngắn đăng đều đặn trên các tạp chí văn chương nghệ thuật khác trên đất Mỹ. Ông nổi tiếng ngay vì lối viết mới và đầy sáng tạo trong thời điểm người Việt vừa chân ướt chân ráo tới vùng đất mới định cư. Tôi còn hơn thế nữa, đến Mỹ năm 1995, sau chiến tranh chấm dứt hai mươi năm, vài năm đầu còn lao đao nơi ăn chốn ở, việc làm và chỗ học hành cho con cái để ổn định cuộc sống, và khi thực sự có được ngày nghỉ sau một tuần “sáng đi làm trời còn đang tối, chiều trở về mặt trời đã lặn”.
Một sáng thứ bảy, tìm đến nhà sách Thế Hệ ở khu thương mại Eden (Virginia) thảnh thơi nhìn các đầu sách tiếng Việt, các tờ tạp chí văn học đang xuất bản tìm cho mình một vài cuốn để đọc cho biết chút sinh hoạt văn học mà đã từ lâu dù yêu thích vẫn không còn chút dây dưa nào. Thời điểm 1998 đó, sau này nhìn lại mới thấy đó là thời điểm còn rất vàng son của nền văn chương hải ngoại, trên kệ sách, các tạp chí văn học xuất bản hàng tháng đều đặn như Văn, Văn Học, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Làng Văn, các nhà xuất bản Đại Nam, Văn Nghệ, Tân Thư, Thời Văn, Văn Mới, Người Việt, Cành Nam… và nhiều nữa liên tục đưa ra các tác phẩm mới mà với những người mới định cư như tôi không đủ tiền để mua cho hết. Tôi chọn vài tờ tạp chí để mua, với lòng riêng là ít tốn kém mà lại đọc được nhiều.
Trong những tờ tạp chí đó, tôi bồi hồi khi đọc được những tên tuổi thời danh ngày xưa như Mai Thảo, Du Tử Lê, Nguyễn Xuân Hoàng, Võ Phiến, Viên Linh, Luân Hoán, Hồ Trường An, Bùi Bảo Trúc… Ngạc nhiên và rất thú vị với nhiều tên tuổi lạ (thực ra đã rất quen thuộc với độc giả Việt trên đất Mỹ, chỉ lạ cho tôi là người mới định cư thôi) như nhà văn Trần Vũ ghi nhận trong một bài viết: “… Xuất hiện vô số người viết mới: Khế Iêm, Ngu Yên, Phạm Việt Cường, Phan Tấn Hải, Kiệt Tấn, Thường Quán, Cao Xuân Huy, Trịnh Y Thư, Nguyễn Ðức Lập, Nguyễn Ý Thuần, Hồ Ðình Nghiêm, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nguyễn Mạnh Trinh, Trần Trúc Giang, Trần Thị Kim Lan, Trần Thị Lai Hồng, Trân Sa, Lê Bi, Vũ Huy Quang, Trương Vũ, Thế Giang, Trần Vũ, Ðỗ Kh., Mai Kim Ngọc, Vũ Quỳnh Hương, Nhược Thủy (Y Chi)... Cũng chính trên diễn đàn này khởi đầu nền phê bình ngoài nước qua các bài viết đầu tiên của Thụy Khuê, Bùi Vĩnh Phúc và Nguyễn Hưng Quốc. Văn Học như thế đã ra đời trong hoàn cảnh vô cùng thuận tiện, với một nguồn nhân lực mới mẻ hùng hậu đang trong giai đoạn khởi viết.”
Tác giả mà mới đọc lần đầu đã náo nức muốn tìm đọc thêm là Hồ Đình Nghiêm. Không thể nhớ rõ Truyện hay Chuyện nào của ông đưa tôi vào cảm mến lâu dài này, tôi đọc thật nhiều những tác phẩm của ông trên các tạp chí chứ chưa hề có trong tay một ấn phẩm nào, đọc say mê, thích thú, ngấm ngầm đồng cảm mà chưa tìm ra câu trả lời xuyên suốt là điều gì trong các tác phẩm của ông cuốn hút tôi. Mãi sau này, khi đọc bài trả lời phỏng vấn của ông với Quỳnh My trên trang Hồn Quê, tôi mới tìm thấy câu trả lời cho chính mình.
“Tôi là đứa ham vui, ít để tâm vào chuyện lớn bé nào. Dạo đó, lâu rồi, sau khi gửi cho tạp chí Văn Học đôi ba truyện ngắn tôi liền mở lời muốn in một tập truyện. Tuần sau, thầy Từ Mẫn của nhà Văn Nghệ "bật đèn xanh" và "Nguyệt Thực" chính thức chào đời. Cho đến giờ này, đôi khi tôi tự hỏi: "Mày là nhà văn đấy à? Có thật không đó cha?!" Dạ thưa, tôi có làm việc gì ghê gớm đâu?”
Lối viết của Hồ Đình Nghiêm là chân thành pha trộn vào bỡn cợt, cái nồng cháy của tình yêu thường diễn tả bằng dửng dưng, viết tự nhiên và nối kết suy nghĩ vào các liên tưởng thật ngẫu hứng. Những chi tiết nhỏ được Hồ Đình Nghiêm nhấn mạnh trong các truyện của ông, đẩy người đọc vào các liên tưởng để rồi nhận lại vào mình những cảm giác (đôi khi tác giả cũng không ngờ tới) và đó là cái thành công kỳ diệu trong các truyện của Hồ Đình Nghiêm.
Đây là một đoạn trích trong truyện Động của Hồ Đình Nghiêm, chàng trai từ phương xa tìm về nguyên quán, muốn tìm lại chút dấu tích thân thế gia đình, theo lời mách bảo của một bạn quen, đã tìm tới một động gái, tìm một cô gái bán hoa tên Tiên có cùng quê quán ngày xưa. Chủ động là một mụ tú bà thời chiến tranh từng là giao liên.
“Sau chỗ ngồi của người đàn bà có lộng kiếng một vuông giấy vàng ố, lem luốc. Gã thanh niên không đọc ra những con chữ viết lên đó. Nó tựa mảnh bằng tốt nghiệp bổ túc văn hóa, giống bằng ban khen bám trụ kiên cường. Hoặc giả là tờ môn bài hành nghề? Mọi thứ giấy má đều giống nhau, ở cái chỗ nó chẳng có giá trị gì cả. Thậm chí khi dùng để trang trí, nó làm xấu lây những đồ vật đứng gần. Giấy có giá trị thường nhỏ hơn và chủ nhân thì chôn cất nó kỹ lưỡng chẳng dại phô trương. Nó liền với khúc ruột, mất mát thì đau đớn đến chảy nước mắt, giậm cẳng kêu than.”
“Chiếc áo của Tom vùng vằng thoát ra khỏi thân. Hắn ngồi yên, đón nhận cái độ nhún của tấm nệm đang chao đảo rồi bỗng ngừng bặt ở phía sau. Hắn nghe tiếng cười khoái trá của gã đàn ông khuất mặt ở phòng bên cạnh vọng dội qua. Tiếng thét sắc ngọt của một giọng nữ. Xa hơn, thỉnh thoảng một chiếc xe gắn máy rầm rộ mang tiếng nổ hục hặc phóng ngang. Tom quay đầu, nhìn những sợi tóc rối vướng che trên mặt Tiên.
Cô ta ngó tấm lưng trần của Tom:
- Có thể ngày mai anh khỏi cất công lặn lội đi đâu cho xa.
- Tiên nói sao?
Hắn hỏi, ngó xuống cái bao condom vuông vắn sắc cạnh vẫn còn nằm trong tay. Hắn ném xuống mặt nệm.
- Có thể tối nay anh sẽ sớm biết ngọn ngành về cái xuất xứ của mình.
Giọng Tiên ráo hoảnh.
- Về hỏi má thử xem. Bả từng kể chuyện bom lửa đốt cháy nguyên cả cánh rừng, thằng con trai bả bị cháy sém một mảng lưng. Vết sẹo này có thể là cái căn cước của anh, không thể nhầm lẫn với ai khác.
- Fuck...
- Anh về hỏi bả thử đi. Can đảm mà đón nghe sự thật. Nếu muốn trả thù đời, cứ đè con Thúy Thanh ra mà xả oán. Tôi hết hứng thú rồi, cả ngày đi khách cũng đã hết xí quách.
Tiên nói. Cô đi tới mở cửa. Trước khi đóng, thò đầu vào dặn:
- Anh chỉ cần quẳng cho mẹ chủ khách sạn mười đô là mọi việc ô kê.
Tom không có phản ứng. Hắn ngồi ôm đầu nghe tiếng rên từ phòng bên cạnh vọng qua. Tiếng chuyển động của thành giường va vào vách. Hắn ném chiếc gối vào khoảng trống:
- Con đĩ mẹ mày. Má tao mà là chủ chứa sao?”
Nhà thơ Luân Hoán, một người đồng cư với Hồ Đình Nghiêm ở Canada, nói về Hồ Đình Nghiêm là: “Anh bạn của tôi giàu thân tình nhưng khá lười biếng trong giao du. Cả năm, ai cần đến anh thì chịu khó điện thoại, không thì nhà ai nấy ở, tuyệt đối anh chẳng bao giờ gọi thăm ai”.
Một câu dễ hiểu như vậy, nhưng khi đọc truyện của Hồ Đình Nghiêm tôi lại thấy là ông ta rất ít giao du ngoài đời thường là đúng, bởi vì thực tế ra trong từng bài viết của ông, ông đã giao du với quá nhiều người chưa từng gặp mặt ông. Đọc Truyện hay Chuyện của Hồ Đình Nghiêm cái cảm giác đầu tiên nhận được là sự gần gũi bởi lối hành văn thân mật và bối cảnh câu chuyện như chính mình đã từng tham dự, kế tiếp là cuốn hút bởi những suy nghĩ bộc trực, thông minh và nhiều mới lạ, bật cười với những lời liên tưởng bông lơn và thoáng chút gì chua chát giấu đằng sau. Và thực sự là như đang ngồi bất kỳ đâu đó trong quán cà phê, bên lề đường, gần góc phố cùng với một bạn thân chuyện trò phóng khoáng, và có cả bông lơn như:
… “Bản thân tôi, tuy cùng sinh hoạt trong một mái nhà nhưng chẳng mấy khi gần gũi nó. Tôi không hợp tính nó. Tôi quý và nể anh tôi hơn. Anh là một nhà văn. Có lần tôi đọc được trong nhật ký của anh một vài dòng ngắn thật lý thú. Anh kể lại chuyện đi khám bệnh của anh.
- Thưa bác sĩ, đêm qua mắc mưa tôi bị ướt như chuột lột, rét run tựa thằn lằn đứt đuôi, nằm co quắp như tôm, ho như gà...
- Anh qua phòng bên cạnh, nơi đó mới có bác sĩ thú y...
Ở trang khác, anh viết chữ bay bướm, lời lẽ rất lộng ngôn: "Giờ chúng ta mới biết tại sao phụ nữ thường sống lâu hơn nam giới. Bởi vì họ không phải chịu đựng các bà vợ". (Mộng Lệ An)
Hoặc là:
“Khi tôi gọi xong ly cà phê và chọn được cái bàn có hai ghế trống thì bạn tới. Bạn tôi nằm trong danh sách những người thôi lao động ở trường đời, ăn tiền già, ăn hưu non hoặc hưởng một thứ trợ cấp nào đó từ chính phủ quan tâm đoái hoài chi viện. Tiền bạc rủng rỉnh tuy chẳng dư thừa nhưng thời gian thì giàu sụ chẳng biết cách tiêu cho hết. Rất đại gia. Đó là những ca sĩ nghiệp dư chỉ biết hát có đôi bài tủ, đại loại: Ôi, ta buồn ta đi lang thang bởi vì đâu… Hoặc: Nhắm mắt cho tôi tìm một thoáng hương xưa… Rất thân bại danh liệt.” (Chia Tay)
Chắc phải thêm một thí dụ nữa về cách tỏ tình của nhân vật trong truyện của Hồ Đình Nghiêm:
- Nếu được nên cho tôi thử một lần rồi sau đó hãy định lượng tới sức lực. Người ta sẽ xả thân lo việc mà chẳng hề mệt nếu họ ý thức đó là niềm hạnh phúc. Trúc có hiểu về chữ tình yêu không?
- Là cái gì?
- Là địa ngục mà trong đó giam chật những thiên thần.
- Hoang tưởng. Vậy thì đất sống của ác quỷ nằm ở nơi nao?
- Nằm đằng sau những lời từ chối.
(Mất Đất).
Lời tỏ tình vừa thông minh, dí dỏm và rất bông lơn theo một kiểu của Hồ Đình Nghiêm.
Đến với văn chương như một cuộc nhàn du, khi trả lời một câu hỏi là viết văn vì hoài bão hay là một thú tiêu khiển? Hồ Đình Nghiêm trả lời hoài bão thì chưa hề toan tính, còn thú tiêu khiển thì phải sửa là hành xác đúng hơn, và tường thuật thật ngắn chuyện khởi đầu cầm bút… cho đến bây giờ:
“Chuyện như thế này: Tôi tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế năm 1978. Bỏ nhiệm sở vì không thích làm cán bộ Thông tin văn hóa. Lấy vợ, sinh con và gia đình vợ cho tiền bồng bế nhau vượt biên năm 1980. Qua Hong Kong, chạm mặt đời sống mới, giấy bút khi ấy giúp tôi làm nhẹ nỗi buồn. Hoàn cảnh đó, hội họa không thiết thực bằng văn chương. Trong trại tị nạn, cách giết thời giờ hữu hiệu nhất là đùa cợt với chữ nghĩa. Cứ thế mà mình "lậm" hồi nào không hay. Nghĩ cho cùng, tôi không chọn nghiệp mà cũng chẳng lập nghiệp. Vui thì đậu mà buồn thì bay.”
Chính cái tâm vô vọng không cầu đó cùng với cái nhìn sắc sảo thông minh dí dỏm đã tạo ra một bút pháp thú vị. Truyện và Chuyện của ông có trinh thám, hình sự, diễm tình, dục tính, bi kịch, tiếu ngạo và cả hồi ký nhưng đều được kể lại hồn nhiên như kẻ “đứng bên lề”, thanh thản như “chẳng có gì đáng để ý” nhưng lạ sao, người đọc thấy như mình có mặt trong những dòng chữ đó, và chắc người đời sau, khi đọc ông, sẽ thấy hiển hiện được nhiều góc cạnh chân thực của cuộc sống nửa thế kỷ từ sau 1975 cho đến 2023. Đã được như vậy, thì còn gì hơn.
Tác phẩm của Hồ Đình Nghiêm làm tôi nghĩ tới một công án Thiền, đó là Thập Mục Ngưu Đồ, ông đã tự vượt qua các giai đoạn Thấy dấu, Tìm trâu, Thấy trâu, Chăn trâu... để rồi Nhập triền thùy thủ (Thõng Tay Vào Chợ)
Nhập triền thùy thủ
Lộ hung tiển túc nhập triền lai
Mạt thổ đồ khôi tiếu mãn tai
Bất dụng thần tiên chân bí quyết
Trực giáo khô mộc phóng hoa khai
Bản dịch của Tuệ Sỹ:
Thõng Tay Vào Chợ.
Chân trần bày ngực thẳng vào thành
Tô đất trét bùn nụ cười thanh
Bí quyết thần tiên đâu cần đến
Cây khô cũng khiến nở hoa lành.
Xin thứ lỗi cho tôi, một kẻ thiểu học về Thiền khỏi phải chú giải nhiều lời về bài kệ, hơn vậy, tôi cũng không hề đọc một truyện hay chuyện nào của Hồ Đình Nghiêm về đề tài này, nhưng cái hình ảnh của một người đi vào chợ (Đời…) không mang theo một thứ gì để bán (Kiến văn, kinh nghiệm, triết lý, đạo đức…), cũng chẳng mang theo một cái túi giỏ nào để mua (danh vọng, lợi quyền…) làm tôi nghĩ tới những điều Hồ Đình Nghiêm viết xuống và phổ biến từ hơn bốn mươi năm qua. Tôi nghĩ ông là một nhà văn có sức cuốn hút lớn, và là một trong số ít người viết văn hay nhất của hải ngoại sống cùng thời với ông. Trân trọng ông.
Nguyễn Minh Nữu
Virginia, tháng 6/2023
Thứ Tư, 11 tháng 11, 2026
996 . NGUYỄN MINH NỮU Làm Báo Ở Washington DC
Định cư tại Mỹ
năm 1995. Ở tuổi 45, tôi có 5 năm thơ dại sinh trưởng tại Hà Nội, có 20 năm đi
học, đi lính và sống với Việt Nam Cộng Hòa, sau 1975 có 20 năm lăn lộn kiếm sống
với Việt Nam Cộng Sản, tôi còn bao nhiêu năm để sống với đất nước tự do Hoa Kỳ nữa đây? Đến Mỹ ở lứa tuổi quá
lứa cho đi học, những đam mê đọc và viết từ thời thanh niên đã tự giấu mình suốt mấy
chục năm, một gia đình nhỏ
những đứa con chưa đến tuổi trưởng thành, mọi thứ đều tạm gác lại cho tương lai của lứa đời sau.
Khi định cư tại
Hoa Kỳ, niềm mơ ước đầu tiên và lớn nhất của mình là được cầm bút trở lại.
Không thể sống toàn thời gian bằng ngòi bút như khao khát, nên tôi tìm kiếm việc làm từ ngành báo chí. Trong vùng, đang có
nhiều tờ tuần báo phát hành. Tất cả các tờ báo này đều là tập hợp của các bản tin thời sự, bình luận chính trị
và quảng cáo. Trong đó, có bốn tờ báo mạnh, mạnh nghĩa là có nhiều quảng cáo, tờ
báo dày và có một phong cách riêng như nhắm vào một thành phần độc giả thí dụ về Phụ Nữ, về Chính Trị, về Xã hội và
về một ngành nghề như Nail. Nhưng Văn Chương hoàn toàn vắng bóng trong các tờ
báo này. Bước khởi đầu là tôi gọi điện đến xin việc và bị từ chối vì đã đủ người.
Sau đó, thấy một quảng cáo cần người đánh máy tiếng Việt, tôi gọi điện đến xin
việc và được gọi tới phỏng vấn.
Người tôi gặp
là Lê Khiêm. Khiêm còn trẻ, đang là người cung cấp các bản tin cho các báo Việt
Ngữ trong vùng. Sau năm 1975, Hiệu trưởng
trường trung học Văn Học tại Đà Lạt cũ là Chử Bá Anh định cư tại vùng Hoa Thịnh
Đốn. Ông hình thành một cơ quan thông tấn, chuyên nghiên cứu và dịch thuật các
bản tin quốc tế liên quan đến Việt Nam từ các hãng thông tấn Mỹ, các tư liệu văn
học cũ và các sinh hoạt người Việt khắp nơi trên thế giới, đúc kết thành một bản
tin mỗi ngày, cung cấp cho những người có nhu cầu đặt mua, và các tờ báo Việt
Ngữ làm tư liệu. Khi ông Chử Bá Anh từ trần, người cộng tác với ông là Lê Khiêm
tiếp nối công việc đó.
Lê Khiêm còn
trẻ, năng động và nồng nhiệt. Khiêm hỏi tôi có biết đánh chữ tiếng Việt không?
Tôi gật đầu, Khiêm đưa tôi một một xấp giấy viết tay, và chỉ cho tôi một cái
Computer bỏ trống để làm việc thử. Khoảng hai giờ sau, Khiêm ghé lại nhìn qua
những gì tôi đã làm, và mời tôi vào phòng riêng trò chuyện. Khiêm hỏi, thực sự
anh muốn gì? Bởi vì nếu anh đến xin việc đánh máy thì em nghĩ là anh không sống
được. Tiền lương lao động
đơn giản hiện nay thấp nhất là 4,25 đồng một giờ, còn ở đây, em trả tiền theo
số trang đánh máy, giá mỗi trang là 1,50 đồng, anh đánh máy suốt hai giờ và chỉ được có ba trang. Cho nên em cho rằng anh muốn một
cái gì khác chứ không phải muốn đánh máy chữ kiếm tiền.
Tôi nói tôi vừa
định cư tại Mỹ hơn một năm. Trước 75 tôi cầm bút viết văn, có làm việc cho một
vài tờ nhật báo ở Saigon, tôi yêu thích làm truyền thông vì phù hợp với khả năng
của mình.
Tôi nghĩ tôi có thể đọc, có thể viết và có thể trở lại được cái hào hứng sáng
tác tôi có. Nhưng không tìm được công việc từ các tờ báo hiện tại ở đây, và tôi tưởng
Hãng Tin
này sẽ có một công việc cho mình.
Lê Khiêm vui vẻ,
cái công việc ngày xưa anh làm là viết báo chứ không phải làm báo, rất gần gũi
với việc biên tập và thực hiện một tờ báo chứ không phải là cặm cụi đánh máy ăn
tiền. Anh thực sự có muốn tự thực hiện một tờ báo trong vùng này?
- Sao
làm được khi mới qua Mỹ, tiền không có và vốn liếng Anh ngữ chưa đầy lá mít.
- Không
phải đâu, tiền để thực hiện một tờ báo không nhiều và có thể xoay sở được, Anh
Ngữ rất cần nếu đi vào thị trường Hoa Kỳ, làm báo tiếng Việt lại không quan trọng
mấy, anh đang có một thứ mà nhiều người làm báo ở đây không có; đó là Đọc, đó là Nhận Định, đó là Phân
Tích và Tổng hợp. Nếu anh muốn, em có thể giúp anh.
- Bằng
cách nào?
- Em
sẽ chỉ cho anh cách trình bày một tờ báo, cách nuôi sống tờ báo, địa điểm in ấn,
cách phát hành và cung cấp cho anh bài vở tin tức, nghĩa trọn bộ để có một tờ
tuần báo, còn có tìm được quảng cáo hay không là do khả năng giao tiếp của anh,
tờ báo có độc giả hay không là do nội dung anh chọn lựa và đưa vào.
Bài toán đầu
tiên là với kích thước khổ giấy Taploi, in 2 màu, số lượng 2000 bản, giá phải
trả cho nhà in là 450 đồng. Bản tin thì thay vì phải mua 7 bản tin cho một tuần
để chọn lựa, mỗi bản tin 50 đồng thì Lê Khiêm nói em sẽ tính anh mỗi tuần 50 đồng
thôi. Giá quảng cáo một
trang là 50 đồng. Nghĩa là nếu lấy được 20 trang quảng cáo, còn 20 trang đi bài
vở thì mỗi tuần sẽ có được số tiền cho công chọn bài vở, layout trình bày, phát
hành báo tới các địa điểm kinh doanh. Nhưng quan trọng và thú vị là được làm
công việc phù hợp với năng lực của mình và niềm mơ ước của mình.
Bản tin mà Lê
Khiêm thực hiện là sự nối tiếp công việc dang dở của Giáo Sư Chử Bá Anh sau khi
ông từ trần.
Công việc của Chử Bá Anh
là một bản sao của Thông Tấn Xã Việt Nam trước năm 1975. TTXVN là cơ quan của Bộ
Thông Tin Việt Nam Cộng Hòa, có Tổng biên tập, và đội ngũ hùng hậu các phóng viên
thời sự, phóng viên chiến trường, quan sát viên chính trị, dịch giả nhiều ngôn ngữ. Hàng ngày, có khi phát hành một tới
hai, ba bản tin tổng hợp Chính trị, Kinh tế, Thời sự trong và ngoài nước. Ngoài
việc gửi tới các báo chí, phát thanh, truyền hình những tin đáng chú ý trong và
ngoài nước, còn là cách hướng dẫn dư luận theo một đường lối chính trị. Cái cần
nhấn mạnh là, hướng dẫn dư luận, chứ không phải Chỉ Đạo truyền thông như sau
này chúng ta thấy ở trong nước sau 1975.
Thực hiện một
tờ báo ở vùng Hoa Thịnh Đốn, khác với thực hiện một tờ báo ở California, và tất
nhiên là khác hơn rất nhiều việc thực hiện một tờ báo ở Việt Nam hồi trước 75.
Khác như thế nào?
Báo chí ở Việt
Nam trước, có tòa soạn với Chủ Nhiệm lo đối ngoại, một Chủ Bút hay Tổng thư Ký
lo viết bài, đọc và chọn lựa bài của các bản tin và của các phóng viên gửi về.
Có nhiều phóng viên thu thập tin tức, viết phóng sự xã hội, chiến trường, chính
trị, thời sự, cộng với những mục thường xuyên mang tính biệt dị của từng tờ báo.
Báo chí Việt
Ngữ ở California phát triển từ khoảng năm 1976 với một vài tờ tuần báo với những
tin tức thu lượm từ báo chí Hoa Kỳ, những bài vở văn thơ đa số ghi nhớ lại trước
1975, và một số tin tức cộng đồng người Việt. Sau đó càng lúc càng phát triển mạnh
mẽ, khoảng thời gian khi tôi làm báo, thì ở California đã có trên 50 tuần báo,
ba tờ nhật Báo là Người Việt, Viễn Đông, Việt Báo, có tới ba hãng thông tấn thực
hiện bản tin hàng ngày và ít nhất là khoảng 5 websites tiếng Việt được
phổ biến và theo dõi. Báo ở Cali cạnh tranh rất nhiều, dù không thể như Việt Nam
xưa, nhưng mỗi tờ báo cũng có ít nhất vài phóng viên viết phóng sự về người Việt,
và căn bản là có một Ban Biên Tập có thực lực viết bài bình luận thời sự, sáng
tác thơ văn và chọn lựa bài vở tin tức giữa trùng trùng lớp lớp những bài trên
các bản tin và trên mạng.
Còn làm báo tại
Hoa Thịnh Đốn lại khác hơn nữa. Mỗi tờ báo chỉ có một người biên tập, viết bài
và nhiều lắm là một nhân viên làm về layout.
Làm tờ báo như
thế, nghe có vẻ dễ dàng, nhưng không phải vậy.
Về tin tức, ngoài những
bản tin mua có trả tiền để sử dụng chính thức, còn có những tin tức tiếng Việt
trên các đài VOA, BBC, RFI và các websites tiếng Việt
và người biên tập phải đọc tất cả để cân nhắc tin nào thật, tin nào giả, tin nào
phù hợp với lập trường tờ báo,
về các bài viết, cũng phải tìm đọc mênh mông các bài bình luận, tham luận,
nhận định, và sáng tác văn học, để chọn ra để đăng trên báo của mình trùng với
những điều mình ủng hộ.
Một kỷ niệm sẽ
không quên được về làm báo. Đó là thời điểm chuẩn bị để xuất bản. Một số bạn bè
trong vùng chân tình khuyên nhủ là suy nghĩ lại. Làm báo là con đường dễ chết, vì thiếu
bài, vì thiếu người, vì không đủ tài chính nuôi tờ báo và còn vì sự đánh phá từ
nhiều phía như bạn cùng nghề, các thế lực chính trị không cùng quan điểm vì... vì... Sau đó, một buổi gặp gỡ với bạn bè,
tất cả các câu hỏi về năng lực, về ý tưởng, lòng kỳ vọng, mọi người đều khuyên
nên nghĩ lại. Khi quay về nhà, một mình trong đêm vắng, trằn trọc suy nghĩ và
quyết định. Tự nhiên chợt nhớ đến một trận đánh trong truyện Tây Hán Chí. Trận
đánh giữa quân của Tây Sở Bá Vương Hạng Võ và Phá Sở Nguyên Nhung Hàn Tín.
Trận đánh quyết
liệt đó, Hàn Tín lập một trận thế kỳ lạ ngược hoàn toàn với các binh pháp cổ
xưa, đó là đằng sau thế
trận là một bờ sông lớn,
nghĩa là tạo cho quân sĩ một tâm thế chỉ có một đường là Đánh chứ không có đường
lui. Tự xét về hoàn cảnh thực tế của
mình, và nóng bỏng khao khát muốn được sống và làm việc bằng khả năng mà mình
còn có được giữa xứ người, tôi bật dậy, dùng bút đen nét lớn viết trên bức tường
ngay trước mặt bàn làm việc của mình ba chữ thật lớn: BỐI THỦY TRẬN. Vâng, đó
là một trận thế mà sau lưng không có đường rút chạy.
Hơn hai mươi
năm sau ngày 30/4, cộng đồng người Việt ở Mỹ đã hình thành bốn khu vực đông đảo
là 1/ California, 2/ Texas, 3/ Washington State và 4/ khu vực vùng Đông Bắc Hoa Kỳ, Đây là
khu dân cư gồm Maryland phía bắc, Virginia phía nam, bao bọc thủ đô Washington
DC ở giữa. Cả bốn khu vực đã có rất nhiều sinh hoạt về văn hóa, nhiều người cầm
bút trước 75 đã bình tâm nhìn lại và viết lại, cùng với nhiều người mới hơn
tham gia thực hiện các tạp chí mạng, tạp chí giấy. Các tạp chí văn chương như Văn do Mai Thảo thực
hiện, rồi Nguyễn Xuân Hoàng tiếp nối, Hợp Lưu
với Khánh Trường, Văn Học với Nguyễn Mộng Giác, Hoàng Khởi Phong, Trịnh
Y Thư, Thế kỷ 21 với Lê Đình Điểu, Đỗ Quý Toàn và những bài tham luận chính trị trên nhật báo Người Việt của Ngô Nhân Dụng, Vũ Ánh, Cao Thế Dung, là những tư liệu quý hiếm
mà các tờ báo địa phương sưu tầm phổ biến lại trong quan niệm về chính trị và nhân bản.
Chọn lựa tờ báo sẽ đi theo hướng bài vở như thế nào, và tờ báo phải có những đặc điểm riêng nào và để cho độc giả cũng như các đơn vị
kinh doanh nhìn thấy được cái khác biệt với những tờ báo có sẵn.
Một tờ báo
về văn chương nghệ thuật?
Hay một tờ báo về thương
mại dịch vụ? Cái cân nhắc chọn lựa chính là thiên hướng về phía nào. Hướng đi tôi chọn
lựa là một phương tiện kiếm
sống bằng báo thương mại, nhưng nghiêng bài vở về Nhân văn và Văn Học Nghệ Thuật để gửi tới một phần trong
đám đông độc giả còn tha thiết khoảng trống này. Văn Học Nghệ Thuật không phải
điều giải trí, mà hành trang để tới nhân bản nhân văn.
Tôi chọn tên là Tuần Báo Văn Nghệ, khi chưa có khả năng
làm về văn học, thì hãy làm văn nghệ trước đã. Tờ báo sẽ có bốn chuyên mục mỗi
tuần thật riêng tư mới lạ với báo chí trong vùng. Thứ nhất là bài viết ở trang
3, đặt tên là Tản Mạn Đời Thường do Chủ Nhiệm viết mỗi tuần, nói về đủ thứ nghe
thấy, nhìn thấy, nghĩ về... trong tuần đó, một lời tâm sự nho nhỏ. Có lẽ đây là mục mà tôi trân quý nhất,
vì đó chính là nơi nói được cái ước ao khi làm tờ báo ở vùng Hoa Thịnh Đốn. Ý tưởng
này không phải do tôi sáng tạo ra, mà là một bản sao từ trước 1975 của nhật báo
Tiền Tuyến. Đó là mục Tạp Ghi do Ký giả Lô Răng tức nhà văn Phan Lạc Phúc thực
hiện hàng ngày trên trang 2 tờ báo. Mục Tạp Ghi này thực phong phú những đề tài
nói tới bao gồm văn học, nghệ thuật, chính trị, quân sự, xã hội, được nhìn
qua ngòi viết đa tài và sâu sắc của Lô
Răng, sau đó còn có nhiều người tham gia như Thanh Tâm Tuyền, Trần Hoài Thư... Tản Mạn Đời Thường là một cách thực
hiện như thế, nhẹ nhàng hơn và gần gũi hơn với độc giả miền Đông Hoa Kỳ, bởi
người viết đang thực hiện điều mà tôi khao khát là tôi đang ở đây và tôi nghĩ điều
gì.
Mục thứ hai là Một Bông Hồng Trong Đời Sống, sưu tầm những
tiểu truyện khoảng một trang về tình người, tình bạn, tình cha, tình mẹ, tình
thầy trò, tình chiến hữu đa số sưu tầm từ loạt bài Chicken Soup, Học làm Người,
Quà Tặng Cuộc Sống, những bài viết đã gây xúc động sâu sắc trên toàn thế giới,
và thật hữu ích cho những người có dịp đọc được.
Mục thứ ba Thế Giới Nghệ Sĩ, mua lại tác quyền của nhạc
sĩ Trường Kỳ, đăng tải hàng tuần về tiểu sử và quá trình của các tài năng trong
âm nhạc, Và mục thứ tư là Lang Thang Trên Web, sưu tầm từ khắp nơi các tin rất
ngắn các điều mới lạ vừa phát hiện ra trên khắp thế giới về thiên văn, địa lý,
khoa học, đặc biệt lồng vào hành trạng và tác phẩm các tác giả văn học.
Những mục thường xuyên đó là câu chuyện văn học tản mạn mỗi
tuần, là cung cấp các bài học nhân bản cho các bậc cha mẹ dạy dỗ con cái, là nhắc
nhớ những tiếng hát, ca khúc đi theo ta suốt nửa đời người, và sau chót là phổ
biến tổng hợp những kiến thức mới nhất bằng các bản tin ngắn gọn. Nội dung đó,
thật vui vì đáp thỏa được nhu cầu của rất nhiều gia đình người Việt trong vùng,
họ đến các cơ sở kinh doanh tìm xin báo Văn Nghệ, và kích động các cơ sở đó
đăng thông tin kinh doanh trên tờ tuần báo họ yêu thích. Tôi tin rằng chính nội
dung riêng biệt mà tờ báo chọn lựa đã tạo sức sống cho tờ báo suốt bao nhiêu
năm.
Bài viết ngắn
này, xin gửi tới ba người đã cho phép Văn Nghệ thường xuyên được sử dụng bài vở
trên Văn Nghệ là Ký Mục Gia Bùi Bảo Trúc với loạt bài Thư Gửi Bạn Ta, Nhà văn Tưởng
Năng Tiến với loạt bài Sổ Tay Thường Dân và Bình Luận Gia Chính Trị Đại Dương.
Với tôi, và cho đến bây giờ, vẫn cho rằng đó là những loạt bài rất thời sự, rất
văn chương và sắc sảo nhất về những đề tài mà họ nhắc đến.
Tuần báo Văn
Nghệ phát hành được 18 năm, từ 1997 đến 2014. Đình bản tháng 8 năm 2014 vì nhiều
lý do, thứ nhất kinh tế lúc đó trì trệ sau bùng vỡ quả bóng địa ốc, các cơ sở
kinh doanh người Việt đóng cửa, hoặc có mở cửa cầm chừng cũng thu gọn quảng cáo, tờ báo không còn đủ chi phí
in ấn; thứ hai, lớp độc giả ngày xưa mỗi cuối
tuần lái xe ra các trung
tâm thương mại xin báo về đọc càng lúc càng hiếm hoi vì tuổi già, vì mắt yếu và
đôi khi đã mãn phần. Lớp trẻ hơn tìm đọc tin tức bài vở trên hệ thống internet
nhanh hơn, đa dạng hơn và dễ dàng hơn. Và ngay người chủ trương cũng ý thức được
tuổi già đã tới, khoảng đời còn lại không nhiều, muốn dành thời gian cho những tâm nguyện khác, mà thời gian
làm báo bận rộn cho kinh doanh đã
không thực hiện được mơ ước của mình.
Dù đóng góp
nhiều hay ít, dù thành công hay thất bại, cũng đã là kỷ niệm. Dù sao thì cũng đã một thời.
Nguyễn Minh Nữu
Dec 28, 2021
995 . Phạm Cao Hoàng: Nhớ một con đường.
Virginia, 22.11.2024

