NGOÀI PHỐ - Thơ LÂM VĂN SANG nhạc NGUYỄN QUYẾT THẮNG
Bài này Thắng phổ nhạc năm 1971, Năm Mươi Ba năm trước.
Đăng lại để nhớ thương LÂM VĂN SANG vừa từ trần ở Bắc CALIFORNIA.
Những bằng hữu hiếm hoi còn lại của hơn nửa thế kỷ trước là
ĐOÀN VĂN KHÁNH, NGUYỄN QUYẾT THẮNG, NGUYỄN MINH NỮU xót xa tiễn đưa người.
lặng lẽ
lặng lẽ một dòng sông
đâm nhánh về phía biển -
mặt - trời
mùa lặng thinh chới với
lặng lẽ buồn vui rong
chơi
lặng lẽ bức tường xám vô
vi
có một góc tự do nhỏ nhoi
đang nhảy múa một hình hài
trong sự lặng lẽ đa cảm
giọt nước mắt yếu ớt
sớm giã từ bờ mi khỏa thân
khép mở cõi vô cùng
lặng lẽ hài xanh âm âm thái dương
em gọi mùa trở giấc
con nước bàng hoàng quẫy đạp cửa sông
chối từ lặng lẽ
lặng lẽ em
ngọn lửa
lặng lẽ ngôn từ
cháy lời yêu
NGUYỄN CHÍ THIỆN và LÂM VĂN SANG (Mặc áo Xanh)
Đặng lại toàn bộ bài viết trên GIÓ O HẢI NGOẠI
với sự cho phép của Chủ Biên Gió-O
TƯỞNG NHỚ LÂM VĂN SANG (1950-2026)
Vừa Qua Đời Tại San Jose, California.
Anh là chỗ thân hữu văn nghệ ở San
Jose lâu năm.
Từng ở trong nhóm khởi xướng tờ Nhân
Văn, của Lôi Tam, Thượng Văn, Tưởng Năng Tiến, Võ Hoàng, Lâm Văn Sang
Từng ở trong nhóm Viet Mercurry News
với Nguyễn Xuân Hoàng, Nguyễn Bá Trạc, Phạm Việt Cường, Trần Đệ, Lâm Văn Sang
Người đàn ông im im, cười cười, ly dị,
có vài cuộc tình lộ và không lộ với vài người phụ nữ cũng hơi nổi nổi ở San
Jose
Kỷ niệm đáng nhớ với Gió O là lần giáo
sư nhà văn Triết Đặng Phùng Quân về ra mắt sách Triết ở San Jose vào năm 2007,
bạn của Đặng Phùng Quân là một ông Triết khác lên phát biểu sao đó, Lâm Văn
Sang về viết bài cà khịa, Sau đó ông Triết Đào Trung Đạo cũng cà khịa lại, gửi
bài kêu tôi đăng lên Gió O. Tôi phải ốp hai ông đàn anh này lại ngay lập tức.
Vụ hai bên cà khịa xảy ra trên Gió O
trước đây giữa một ông nổi tiếng trong nước là nhà văn Trần Mạnh Hảo với một
ông to mồm ở Hải Ngoại là Trần Nghi Hoàng. Cả hai sau đó giựn Gió O và đi luôn.
Không sao.
Lâm Văn Sang nghe nói bị bệnh lẫn và
vào nhà dưỡng lão của ông bạn bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi lưu trú mấy năm qua.
Nay nghe tin Lâm Văn Sang vừa qua đời
. Bằng hữu văn nghệ ở San Jose chia buồn cùng gia đình anh.
Nguyện cầu hương hồn anh ra đi thanh
thản về miền vĩnh phúc!
.
Đưa một bài viết của Lâm Văn Sang lên
đây để tưởng nhớ anh,
Bao nhiêu năm qua, ông Lân vẫn giữ lời nguyền: “sống để bụng, chết mang theo” về một chuyện tình. Nhưng bước sang tuổi tám mươi, lòng ông day dứt… nếu không nói ra - một mai qua đời - sẽ không có ai biết được nỗi lòng tha thiết của ông về một mối tình thật đẹp nhưng đã kết thúc trong thương cảm - khiến hai kẻ yêu nhau cùng im lặng và dấu kín trong tim một nỗi niềm.
Thế là, ông không còn giữ được lời nguyền - ông viết! Ông
viết ra nỗi niềm chưa tỏ cùng ai như một cách để trải lòng…
Từ lâu, ông nghe nói người ấy đi tu và đã khấn trọn đời - nguyện tận hiến tuổi thanh xuân và cuộc sống của mình để phụng sự Chúa. Bây giờ, người nữ tu ấy đã vào tuổi bảy mươi lăm, đang tu dưỡng trong một dòng tu nào đó ở Hoa Kỳ. Ông không có ý tìm gặp, nhưng mong tình cờ người nữ tu ấy đọc được truyện ngắn này mà thấy lòng xao xuyến, rồi san sẻ chút lòng kính yêu Thiên Chúa cho mối tình đầu thơ mộng… Thế là ông mãn nguyện.
Ông hy vọng Chúa nhân từ thấu lòng nhân thế mà xót thương
và tha thứ cho người nữ tu đã khấn trọn đời dâng hiến, nhưng trong giây phút
yếu lòng đã để tình cảm lứa đôi lay động tâm hồn. Và biết đâu một mai Chúa sẽ
cho hai kẻ yêu nhau với mối tình đầu cao thượng được gặp lại ở chốn Thiên
đàng?
Chiều nay, ngồi trên ghế đá công viên nơi đất khách, ông Lân đang thả hồn theo những chiếc lá vàng chao trong gió…Bỗng xuất hiện đôi thiếu niên nam nữ âu yếm nắm tay nhau, thong thả dạo bước dưới bóng mát của những cây phong cổ thụ nơi góc vắng công viên, gợi cho ông nhớ lại những lần dạo chơi cùng cô gái bắc kỳ di cư nho nhỏ, xinh xinh dưới những hàng keo già nơi xóm đạo…
Giờ đây, nỗi nhớ không thể chạm đến và niềm thương không thể gọi thành tên - lòng ông xao xuyến nhớ về…
Nắng chiều buông xuống - chỉ còn đậu lại trên đọt những cây phong già ánh vàng le lói. Ông vẫn ngồi bất động trên ghế đá công viên nhìn lá vàng rơi. Bỗng ký ức trỗi dậy! Rồi bao kỷ niệm hiện ra trong trí nhớ như đoạn phim quay chậm: từ thuở thiếu thời cho đến lúc trưởng thành.
Ông Lân được sinh ra và lớn lên ở một làng quê cách thị xã Tuy Hòa chừng bốn cây số. Trong chín năm kháng chiến (1945-1954), quê hương ông nằm trong vùng Việt Minh kiểm soát. Ông nhớ dưới thời Việt Minh, người lớn trong làng gọi đám nhóc tì như ông là nhi đồng. Nhi đồng thời ấy có những thú vui là đêm đêm đốt lửa trại, đánh trống ếch: bùm… bum… rồi đốt đuốc đi quanh làng hô khẩu hiệu vang trời. Đến Tết Trung Thu, Hội Phụ Nữ (là các bà mẹ) nấu nồi chè đậu đen to tướng, phát cho mỗi đứa một chén, thêm vài cái bánh ít lá gai - vừa ăn, vừa hát đồng ca bài “Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh”. Thế là vui!
Còn chuyện học hành chữ nghĩa thời ấy thì “được chăng hay chớ”- việc học hành chỉ để thoát qua cái nạn mù chữ. Hầu hết già trẻ gái trai trong làng ban đêm đều học lớp “Bình dân học vụ”. Đám thiếu niên, nhi đồng được đến trường, nhưng thường học qua bậc tiểu học rồi thôi và ở nhà giúp cha mẹ trong công việc đồng áng. Rất ít đứa học lên cao (vì học lên cao phải đi xa nhà - rất tốn kém). Trường học thời đó, có thể là đình làng, hay căn nhà tranh cất đơn sơ núp dưới những tàn cây cổ thụ để máy bay Pháp khó phát hiện. Đặc biệt, chung quanh trường có những hầm tròn, sâu gần một mét. Khi nghe tiếng máy từ xa, đứa học trò ngồi gác bên ngoài đánh kẻng báo động… học trò vội vã chạy ra khỏi lớp, nhảy xuống hầm tròn. Mỗi lần nhắc đến chuyện này, ông Lân vẫn còn nổi da gà khi nhớ lại: dưới các hầm tròn thường có những con rắn trun, rắn hổ mang nằm dưới đó.
Sáng nay vườn ta nở những đóa thủy tiên đầu tiên, trời ơi cái màu
vàng rực rỡ, màu trắng tinh khiết thanh tân.
Đất trời đông giá mà sao thấy sắc xuân long lanh trên đầu ngọn cỏ. Những đóa
thủy tiên nở sớm là dấu hiệu của mùa xuân đang đến.
Thưa rằng xuân
xanh vẫn son sắc vĩnh hằng, có đi đến bao giờ! Nhựa xuân âm ỉ chảy trong từng
thớ gỗ, mạch lá. Sắc xuân ngủ trong củ hoa chỉ đợi khi trời ấm thì bừng lên.
Xuân không đi không đến. Xuân vẫn ngụ giữa trời đông, ẩn trong vô số nụ và chồi.
Xuân có ngay giữa hạ với sắc lá xanh biếc. Xuân hòa trong muôn hồng nghìn tía của
mùa thu. Xuân ở trong đất mẹ, vi vu cùng làn gió vô tận đất trời. Xuân ấm áp
tia nắng và dĩ nhiên róc rách lưu chuyển trong dòng nước miên viễn kia. Xuân chan
hòa khắp nhân gian, sáng rực rỡ dung thông ba cõi mười phương.
Mùa xuân đã không
sanh không diệt, không đến không đi, không tăng không giảm…Cớ sao ta lại bảo
xuân về? Thưa rằng cái tâm cảm em ơi! Vì chúng ta chấp vào cái tướng mà không
thấy cái tánh ấy thôi. Phần nữa vì thế gian này là thế giới đối đãi, thế giới
nhị nguyên. Vì chúng ta thô nên mới sanh tâm ra vậy.
Năm xưa Lục tổ Huệ Năng đã từng thốt lên “Ưng vô sở trụ
nhi sanh kỳ tâm”. Cái tâm (soul, spirit, mind, thought…) khi không trụ vào bất
cứ vật gì, việc gì… thì nó trở nên kỳ diệu vô cùng, diệu dụng không sao nói hết
được! Hầu hết mọi người chúng ta tâm trụ vào tiền bạc của cải, nhan sắc sắc dục,
danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ chơi bời. Trụ vào sắc, thanh, hương, vị, xúc,
pháp nên tâm chúng ta không thể dụng được cái diệu. Tâm chúng ta trụ vào ngũ dục
lục trần nên mới sanh tâm xấu – đẹp, đến – đi, tăng – giảm… và từ đó mới có
xuân khứ, xuân lai, xuân đáo, xuân này hơn xuân kia…và dĩ nhiên không thể thấy
đóa hoa mai ngoài sân trong đêm tối như ngài thiên sư Mãn Giác. Càng không thể
“ngộ” đóa hoa sen như ngài Ca Diếp.
Vào cuối năm 1974, Trịnh Công Sơn – lúc đó đã là một nhạc sĩ nổi tiếng – sáng tác một bài hát với tên "Một Cõi Đi Về". Trong thời cuộc những tháng năm sau đó, bài hát này rơi vào quên lãng cho đến khi ca sĩ Khánh Ly trình bày lần đầu tiên ở hải ngoại vào năm 1977.
Bây giờ thì Trịnh Công Sơn đã ra đi.
Suốt một phần tư thế kỷ, chúng ta không còn người nhạc sĩ từng ghi nhật ký cho
trái tim Việt Nam qua những ca khúc của mình.
Và tôi, sau một đời đã đi loanh quanh,
đã mỏi mệt, một hôm chợt tìm lại lời hát của Một Cõi Đi Về, và xin được
ghi lại một vài cảm xúc của mình.
Lời ca của Trịnh Công Sơn luôn mang chất
thơ và triết lý gói trọn trong những ca từ mờ ảo. Có thể nói rằng nghe nhạc Trịnh
cũng như xem một bức tranh trừu tượng; người nghe cũng như người xem, được mời
gọi để hiểu theo một cách rất riêng. Những gì chia sẻ ở đây cũng chỉ là cảm nhận
cá nhân.
Bao nhiêu năm rồi còn mãi ra đi
Đi đâu loanh quanh cho đời
mỏi mệt
Trịnh Công Sơn nhận xét kiếp nhân sinh
là cứ đi loanh quanh, không
đi tới. Tôi liên tưởng đến một con vật bị buộc dây
ngoài sân:
tưởng rằng chạy rất xa nhưng thực ra chỉ quay quanh một vòng tròn. Nhân sinh
chúng ta dường như cũng vậy, bị ràng buộc bởi những sợi dây vô hình của tham –
sân – si hay cơm áo gạo tiền, đi mãi rồi lại trở về chốn cũ, và cuối cùng chỉ
còn lại sự mỏi mệt.
Trên hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt
Rọi suốt trăm năm một cõi
đi về
NVS, Lâm Văn Bé và NVK, 3 thành viên trang mạng namkyluctinh
Giáo sư Nguyễn Văn Sâm sanh năm 1940 tại
Sài-Gòn, trước 1975 là giáo-sư Việt văn và Triết ở các trường trung học Nguyễn
Ðình Chiểu (Mỹ Tho), Petrus Ký và các trường Ðại Học Văn Khoa (Sài-Gòn, về Chữ
Nôm), Ðại Học Vạn Hạnh, Cao Ðài, Hoà Hảo, Cần Thơ. Ông khởi đầu sự nghiệp với
những công trình nghiên cứu nghiêm túc về văn-học sử. Các biên khảo của ông đều
lấy chủ đề là văn học miền Nam: Văn Học
Nam Hà: văn-học xứ Đàng Trong (Lửa Thiêng, 1971, tb 1973. 442 tr.), Văn Chương Tranh Đấu Miền Nam (Tựa Thẩm
Thệ Hà, Kỷ Nguyên, 1969. 466 tr.) và Văn Chương Nam Bộ Và Cuộc Kháng Pháp
1945-1950 (luận án Cao học Văn-chương Việt-Nam; Lửa Thiêng, 1972.
295 tr.; Xuân Thu tb, 1988) - đã là những đóng góp độc đáo cho mảng văn học
thường không được đánh giá đúng mức này. Không được đánh giá đúng mức, vì sau
1954 ở miền Nam, “kháng chiến” thành kiêng kị, “hồn ma”, rồi xuất hiện con cờ Mặt
Trận Giải Phóng Miền Nam. Ông đã đi xa hơn hai cuốn Văn Học Miền Nam của
Phạm Việt Tuyền và Đông Hồ và đã đưa vào văn học sử mảng văn học yêu nước và
kháng chiến của miền Nam, phần nào "chính danh" lại cho những văn
nghệ sĩ miền Nam vốn vẫn bị đảng Cộng sản sử-dụng cho các chiêu bài "yêu
nước" và "dân tộc" của họ!
Ở miền Nam, Thế
Phong là nhà biên-khảo đầu tiên đã giới thiệu giai đoạn văn học kháng chiến này
trong Nhà Văn Kháng Chiến Miền Nam 1945-1950 - tập 3 của bộ Lược Sử
Văn Nghệ Việt Nam xuất bản vào năm 1963 sau khi đã đăng trên tạp chí Văn
Hóa Á Châu, nhưng
Nguyễn Văn Sâm mới là nhà nghiên cứu đánh giá đúng mức tinh thần yêu nước và sự
đóng góp cụ-thể và đáng kể của các nhà văn miền Nam thời kháng chiến, với tập Văn
Chương Tranh Đấu Miền Nam và tập luận án cao học về Văn Chương Nam Bộ Và
Cuộc Kháng Pháp 1945-1950 tiếp theo. Hai tác-phẩm này là một công
trình nghiên cứu dồi dào văn bản, tài
liệu và tham khảo [Mã Giang Lân trong giáo trình Văn-học Việt Nam 1945-1954
đã đánh giá là "quyển sách có nhiều tư liệu quý, hiếm và có những nhận
định thỏa đáng" (tr. 142). Ngoài ra công trình đã được các tác-giả tập
Địa Chí Văn Hóa Thành Phố HCM dùng lại khi trích dẫn các tác-phẩm
xuất-bản vào thời văn-học này].
TRƯƠNG VŨ Cung Giũ Nguyên: tác giả và tác phẩm
TRẢ
LỜI PHỎNG VẤN của Tạp Chí Văn Bút Miền Đông
Nguyễn Minh Nữu – Người Ghi Dấu Văn Chương Bên Dòng Potomac
Trong hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, văn học Việt Nam
Hải Ngoại đã trở thành một dòng chảy đầy màu sắc; nơi những ngòi bút kỳ cựu tiếp
tục miệt mài sáng tác, và những cây bút trẻ âm thầm nối bước, dù còn đó không
ít thử thách. Giữa dòng chảy ấy, nhà văn, nhà báo Nguyễn Minh Nữu hiện lên như
một người lặng thầm nhưng bền bỉ; một “người ghi chép” tận tụy với văn chương,
một “người kết nối” giữa thế hệ, và một “người gìn giữ” hồn dân tộc qua từng
con chữ.
Sinh năm 1950 tại Hà Nội, trưởng thành tại Sài Gòn và định cư tại
Hoa Kỳ từ năm 1995, ông không chỉ là người cầm bút mà còn là một người khởi
xướng và tạo không gian văn hóa chữ nghĩa đến với văn học và độc giả. Từ Tuần
báo Văn Nghệ Washington DC đến Tạp chí Văn Phong, từ Lời Ghi Trên Đá đến bộ
sách đồ sộ Viết Bên Dòng Potomac (tập 1 và 2)... mọi dấu ấn mà ông để lại đều
thấm đẫm tình yêu với văn học, với quê hương, và với di sản văn hóa Việt.
Đặc biệt, hai tập sách Viết Bên Dòng Potomac, vừa mới xuất bản và
ra mắt độc giả, quy tụ hơn 98 tác giả và hơn 800 trang viết, không chỉ là tuyển
tập văn chương quy mô lớn, mà còn là một kho tư liệu sống động, phản ánh tâm
thức của người Việt xa xứ: những hoài niệm về quê nhà, những trăn trở về ngôn
ngữ và bản sắc, và cả những đối thoại thầm lặng với thời cuộc.
Với tất cả những đóng góp sâu rộng và không mệt mỏi đó, chúng tôi,
Tạp chí Văn Bút Miền Ðông, xin trân trọng gửi tới quý độc giả một cuộc phỏng
vấn đặc biệt với nhà văn, nhà thơ, nhà báo Nguyễn Minh Nữu. Đây là những câu
hỏi không chỉ xoay quanh tác phẩm, mà còn chạm đến hành trình sống, trải nghiệm
sáng tác, và niềm tin vào sứ mệnh văn chương mà ông đã theo đuổi suốt hơn nửa
thế kỷ.
Tạp chí Văn Bút Miền Đông (VBMÐ):
1.
Trước hết xin ông
cho biết về tiểu sử của ông và quá trình cầm bút từ năm 1970; điều gì đã thôi
thúc ông chọn văn chương?
NMN: Năm 1965 là năm nở rộ
sinh hoạt Thi văn đoàn ở miến nam Việt Nam. Lúc đó, từ các nhật báo đều dành ra một phần cho sáng
tác thiếu nhi, và rất nhiều tờ báo dành cho thanh thiếu niên ra đời với đông
đảo đọc giả, có thể nhớ như Tuổi Hoa, Tuổi Ngọc, Ngàn Thông… Niềm vui của tuổi
mới lớn đó không có TiVi, không có internet má chỉ có sách báo và trò chơi
thiên nhiên. Tôi cũng như nhiều bạn đồng trang lứa lập các Thi Văn Đoàn rồi làm
thơ viết văn gửi đăng báo …là niềm vui
lớn nhất. Các bạn đó, bây giờ, vẫn còn cầm bút như Linh Phương (tác giả Kỷ vật Cho Em) Trịnh Y Thư ( Có thời
làm Chủ Nhiệm Tạp Chí Văn Học Cali) …Tôi cũng vậy. Đó là một thời thật đẹp của
thời thiếu nên. Sau đó , đến tuổi trưởng thành, nhập ngũ vẫn theo đuổi những ham thích đó cho các tạp
chí lớn hơn…Cho tới năm 1971, tôi mới có truyện được đăng tải trên Tạp Chí Văn
thơi do Nguyễn Xuân Hoàng làm thư ký tòa soạn.
2.
Là người sáng lập
và điều hành Tuần báo Văn Nghệ và Tạp chí Văn Phong ông nhìn nhận vai trò
của báo chí văn học Việt tại hải ngoại như thế nào?
NMN: Vì nhu cầu kiếm sống
bằng những gì mình biết trên xứ người , tuần báo Văn Nghệ ra đời. Vì thỏa mãn
đam mê chữ nghĩa và nhu cầu kết giao với
bạn tri âm cùng niềm yêu thich, Tạp chí Văn phong ra đời. Vai trò của báo chí
văn học hải ngoại vượt quá tầm suy nghĩ của tôi.
