MƯA SÀI GÒN.
TẢN
MẠN BÊN TÁCH CÀ PHÊ CÙNG NGUYỄN XUÂN THIỆP
mưa.
mưa ở đây.
tôi
ngồi đây. căn phòng. ngọn đèn.
laptop
vẫn mở. cuốn sổ tay. lấp dần từng trang trắng.
tôi
lấp dần tôi.
Sài
Gòn. mưa thu. giăng giăng
bên
này và bên kia biển rộng*
mưa.
mưa ở đây.
tôi
ngồi đọc tôi cùng gió mùa*
tôi
ngồi đọc thơ Nguyễn Xuân Thiệp
tôi
ngồi đọc tản mạn bên tách cà phê*
nhà
thơ Nguyễn Thanh Châu chuyển từ mùa đại dịch
những
ngày coronavirus wuhan. no time. no space.
mở.
đóng. mở.
đêm
trôi...
mưa.
mưa ở đây
Sài
Gòn. mưa thu. giăng giăng
bên
này và bên kia biển rộng
Ôi
sao quá nhiều điều quen thuộc như tôi từng đâu đó
khi
Nguyễn Xuân Thiệp nhìn những mùa thu đi hơn 60 năm trước
khi
Nguyễn Xuân Thiệp làm tôi rưng rưng hát trong trí nhớ
tội
nghiệp thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà, giàn thiên lý đã xa. đã rời xa
và
đất trời Atlanta.
Tara.
Tara.
Gone
With The Wind
thức
dậy. ngọt ngào.
miền
nhớ.
miền
yêu.
mưa.
mưa ở đây
bên
này và bên kia biển rộng
tôi
chìm đau trong "The House Of The Rising Sun". The Animals. não nùng
giọng khê đặc. ngươi ca sĩ thét gào. gió rít ngoài song cửa.
New
Orleans.
ngôi
nhà của mặt trời mọc
ngôi
nhà tội ác lưu đầy. những đứa trẻ không bao giờ thấy mặt trời của tương lai số
phận
Oh
mother, tell your children
Not
to do what I have done
Don't
spend your life in sin and misery
In
the House of the Rising Sun
New
Orleans.
thành
phố cổ kính khai sinh nhạc jazz.
tiếng
kèn đồng. lung linh giấc mơ hội hè. đủ màu sắc tộc.
ước
một lần café chiều tím. một lần đắm chìm trong jazz New Orleans.
chờ
tôi
chờ
tôi
New
Orleans.
chờ
tôi
Scarlett
O’ Hara
‘After
all, Tomorrow is another day”
mùa
dịch rồi sẽ qua!
mùa
dịch rồi sẽ qua!
mưa.
mưa ở đây.
bên
này và bên kia biển rộng
tôi
thấy các anh Nguyễn Xuân Hoàng, Đinh Cường, Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, Nguyễn
Minh Diễm, Trịnh Công Sơn, Kim Tuấn ngồi ở quán cafe ngon nhất vùng Vịnh San
Francisco
(hôm
nay Cali cháy rừng bụi mù mịt đêm giữa ban ngày
San
Jose. anh Lữ Quỳnh vừa chụp từ cửa sổ. gửi qua messenger)
tro
bụi phủ kín.
San
Jose. Santa Ana. San Francisco…
ôi
những cái tên đâu chỉ là những địa danh vô tri vô giác trên tấm bản đồ.
nơi
gần lắm tim tôi.
những
khuôn mặt thân thương làm nên một phần quá khứ và hiện tại tôi yêu dấu
đêm
qua. cô học trò chat trên facebook
-
mấy năm nay Cali không mưa. em quên mất rồi cả tiếng mưa rơi...
mưa.
mưa ở đây.
tôi
ngồi ở Sài Gòn
bên
này và bên kia biển rộng*
trăng
trong vịnh Frisco còn ấm nồng giọng ngâm Cao Đông Khánh
có
giới hạn nào. dư ba động vỡ của bi kịch người.*
đường
bạch dương chiều không quán trọ*
câu
chuyện trên bờ biển. một chiều nhìn mây trôi*
cây
bàng mùa đông & tiếng dương cầm trong ngôi nhà cổ*
ôi
những bông hướng dương
những
góc phố hẹn hò
đóa
phù dung không bao giờ tàn úa
trong
anh.
mưa.
mưa ở đây
tôi
ngồi ở Sài Gòn
laptop
không ngủ. ngọn đèn. cuốn sổ tay.
ly
cafe đêm vừa khuấy.
nghe
gió mùa Dallas gào trên phím chữ
nghe
sóng cuộn trên dòng sông Mississippi
tôi
ngồi ở Sài Gòn
tản
mạn bên tách cà phê cùng nguyễn xuân thiệp
trong
đêm
những
con phố khuya phương Nam giờ này nồng nàn hoa lan, hoa lý. hoa lài. không ai trồng
hoa sữa
trăng
Pleiku, Dalat, Thanh Chương
trăng
Virginia, trăng Garland...
giữa
cuộc bạo hành, cơn sốt dữ*
đóa
bluebonnet nào xanh ngát lại lòng anh
thảo
nguyên vẫn trăm năm ngàn năm
cồn
cào đi về hướng gió
gió
vẫn thổi, như tự nghìn năm, ngược nẻo đường xưa.*
Và
như thế, đã có những cơn gió thổi trên lịch sử, trên kiếp người. *
thổi
qua hồn anh.
thổi
qua hồn tôi. *
từ
chái bếp nghèo của mẹ. những câu chuyện cổ tích thần tiên. mười bảy tuổi con
hòa với trái tim yêu thương Andersen thành tác phẩm đầu đời. cùng Nguyên Minh
Đám tang đa đa. Nàng Lai Mưa qua thành phố. Võ Tấn Khanh Chim bay về đâu…
ôi
mẹ xa xôi...
còn
có bao giờ con trở lại
con
dế buồn khóc lạc giữa đêm mưa
mưa.
mưa ở đây.
Sài
Gòn trong đêm mưa.
lặng
lẽ như chưa bao giờ lặng lẽ thế.
tôi
ngồi đọc tản mạn bên tách cà phê. thơ. gió mùa. hôm qua. hôm nay. khóc cười buồn
vui dào dạt phủ kín 721 trang pdf
đi
suốt hành trình từ người đọc đầu tiên ngỡ ngàng mê hoặc bởi dòng thác hình ảnh-âm
vang hư hư thực thực cuồn cuộn băng băng qua mấy trăm câu thơ như thác hoàng
hà, nguồn sống dân tộc đông phương và tây học, tạo ra vòm ánh sáng vừa kỳ diệu
vừa duy lý.**
đến
bất chợt Nguyễn Thị Khánh Minh.
bản
giao hưởng Nguyễn Lương Vỵ.
xương
rồng nở hoa Du Tử Lê.
Qua
góc nhìn Phan Xuân Sinh. Hồ Đình Nghiêm. những đợt sóng ngầm uất kết dồn nén vô
biên Nguyễn Mạnh Trinh. ánh trăng- bút ký đời người Trần Doãn Nho.
Qua
nỗi trăn trở nhân sinh Trần Hữu Thục và từ Châu Liêm đến Nguyễn Xuân Thiệp của
Hoàng Lâm Nguyễn Thanh Châu.
và
tôi.
chưa
phải người đọc cuối cùng.
ôi
sao quá nhiều điều quen thuộc như tôi từng đâu đó
những
trang viết quá nhiều ký ức. tôi từng biết. từng nghe. từng nhớ. từng yêu. từng
nhói lòng đau đáu…
đẹp
và buồn.
ôi
một thời tóc bồng lãng mạn chỉ trao yêu và không biết hận thù
đi
qua những cơn giông bão sấm rền tử sinh. mất nhiều hơn được
người
thi sỹ không nhận mọi thứ danh xưng phù phiếm đời trao, dõng dạc, thiêng liêng,
kiêu hãnh mà đơn giản vô cùng: tôi là người làm thơ, viết văn. tôi yêu đời sống
và những gì có liên quan đến đời sống…***
người
thi sỹ tài hoa nặng lòng yêu thương. một đời phiêu bồng lãng tử
vẫn
từng ngày. từng ngày. cây bàng. con dế. tiếng ve. ánh trăng… dĩ vãng trìu trĩu
nỗi niềm nostalgia…
bên
này và bên kia biển rộng*
chỉ
còn nỗi khát khao một ngày nào nhặt bông khuynh diệp vàng khô rụng đâu đó trên
một góc phố gió mùa
đem
đốt cho hương quê nhà ấm từng khuôn mặt bạn bè
bên
kia
địa
cầu thương nhớ
ấm
lại trái tim mong manh
mưa.
mưa ở đây.
Sài
Gòn mưa thu đang giăng giăng
bên
này và bên kia biển rộng
laptop.
cuốn sổ tay. lấp dần từng trang trắng.
tôi
lấp dần tôi.
Le
poète troyen est mort... La parole est au poète grec ****
không.
không. Fraisse Luc.
những
thi sỹ thành Troy vẫn cất cao tiếng hát
giữa
bạo tàn. nước mắt. phân ly.
chúng
tôi vẫn còn đây. mãi mãi.
we
are here. forever and forever.
yêu
từng nhịp đời bên nớ bên ni
cho
dẫu mưa không bao giờ đưa anh trở lại dòng sông cũ
cho
dẫu quê hương nghìn trùng chỉ còn đẹp trong nước mắt
đêm
nghe quạ kêu*
Lenore
trở về?
Edgar
Poe một trăm bảy mốt năm thức dậy từ nấm mồ Baltimore huyền thoại.
Lenore.
Nevermore!
Nevermore!
Sài
Gòn,
14.9.2020
hoangkimoanh
...
Chú
thích
*những
dòng in nghiêng trích nguyên văn tựa và lời một số bài của tác giả Nguyễn Xuân
Thiệp trong 3 tập “tôi cùng gió mùa” “Thơ Nguyễn Xuân Thiệp” và “Tản mạn bên
tách cà phê”
**
Đặng Tiến, 2008. Đọc thơ Nguyễn Xuân Thiệp. Vũ trụ thơ II. Trang 246, 248
***
Nguyễn Xuân Thiệp trả lời trong buổi truyền hình trực tiếp trên đài SBTN-DC
6.1.2013
****
Thi sỹ thành Troy đã chết. Lời bây giờ thuộc về các thi sĩ Hy Lạp.
Nguồn:
Fraisse Luc, Poétique, 2014/1 (n° 175), p. 47-57. DOI:
10.3917/poeti.175.0047. https://www.cairn-int.info/revue-poetique-2014-1-page-47.htm
Bài
đã đăng trong tập san Quán Văn chuyên đề Tôi cùng gió mùa, giới thiệu chân dung
nhà thơ Nguyễn Xuân Thiệp, số 75, tháng 9.2020.
...
MƯA
SÀI GÒN – VÀ ÂM VANG CỦA NHỮNG LINH HỒN BÊN KIA BIỂN RỘNG
Mưa,
trong thi ca Việt Nam, chưa bao giờ chỉ là hiện tượng khí hậu. Nó là một thể thức
cảm xúc, là trạng thái tâm linh. Trong “Mưa Sài Gòn – Tản mạn bên tách cà phê
cùng Nguyễn Xuân Thiệp”, Hoàng Kim Oanh đã làm cho cơn mưa trở thành một dòng
chảy tri thức, ký ức và thi ca. Tác phẩm không phải là một bài thơ đơn lẻ mà
như một trường ngôn ngữ phi tuyến, nơi thơ hòa trong tản văn, nhạc hòa trong
triết, và nỗi nhớ hòa trong nhân sinh. Mưa không chỉ rơi xuống thành phố mà còn
rơi qua từng trang ký ức, rơi vào từng hơi thở, từng phím chữ, từng linh hồn ly
hương “bên này và bên kia biển rộng.”
Ngay
từ những dòng đầu tiên, “mưa. mưa ở đây. / tôi ngồi đây. căn phòng. ngọn đèn.”,
nhịp điệu ngắt quãng, ngắn, rời, mang âm hưởng tự sự cô độc, gợi dáng thiền định
giữa phố xô bồ. Những câu ngắn ấy tưởng như thô ráp, lại chính là hơi thở chậm
của một người đang đối diện với chính mình. Từ láy “giăng giăng” xuất hiện nhiều
lần sau đó như một sợi dây xuyên suốt, kết nối không gian với tâm tưởng, Sài
Gòn với Dallas, mưa Việt Nam với mưa bên kia đại dương. Ở đó, mưa là ký hiệu của
nỗi nhớ, vừa mơ hồ vừa cụ thể, vừa mềm mại vừa triền miên, “bên này và bên kia
biển rộng”.
Cấu
trúc thơ – văn xen kẽ, làm ta liên tưởng đến dòng ý thức (stream of
consciousness) trong văn học hiện đại, nhưng lại mang linh hồn rất Việt Nam: lặng
lẽ, thổn thức, mà vẫn đằm thắm như câu hò giữa đồng sâu. Cái hay của Hoàng Kim
Oanh là giữ được nhạc trong dòng tản văn, và giữ được lý trong hơi thơ. Câu
“tôi lấp dần tôi” vừa là hình ảnh vừa là định đề triết học. “Lấp dần” nghĩa là
viết để lấp đầy khoảng trống, nhưng càng viết, khoảng trống càng mở rộng. Người
thơ hóa thành kẻ đối thoại với chính bản ngã, ngồi giữa mưa mà nghe tiếng “tôi”
tan ra thành muôn mảnh.
Khi
tác giả nhắc đến Nguyễn Xuân Thiệp, Trịnh Công Sơn, Đinh Cường, Tô Thùy Yên,
Thanh Tâm Tuyền… , ta không chỉ đọc thấy tên người, mà còn nghe thấy tiếng vọng
của một thế hệ thi ca phiêu lãng. Những cái tên ấy được đặt trong bối cảnh San
Francisco, Dallas, New Orleans, làm nên một địa đồ cảm xúc xuyên biên giới, nơi
thi ca Việt lưu lạc nhưng không tàn phai. Mỗi địa danh không chỉ là nơi chốn,
mà là ký hiệu văn hóa: New Orleans với “The House of the Rising Sun” là biểu tượng
của nỗi truân chuyên, tội lỗi và chuộc tội, tương phản với cái dịu dàng của
“trăng Pleiku, Dalat, Thanh Chương” – quê hương, ký ức, thanh xuân.
Giữa
những dòng “New Orleans. ngôi nhà của mặt trời mọc / ngôi nhà tội ác lưu đày.”,
người đọc nhận ra giọng thơ Hoàng Kim Oanh đạt đến cao độ của biểu tượng học.
Cái “ngôi nhà” ấy, trong cách diễn đạt, là hình ảnh của nhân loại: ánh sáng và
bóng tối cùng tồn tại. Câu hát “Oh mother, tell your children / Not to do what
I have done…” được đưa vào nguyên văn, như một phép lồng ngôn ngữ (code-switch)
đầy chủ đích, khiến văn bản trở thành đa thanh (polyphonic). Giọng nói của người
mẹ trong ca khúc hòa cùng giọng người thơ Việt giữa đêm Sài Gòn, tạo nên một
liên âm nhân loại, nơi nỗi đau không còn biên giới, nỗi nhớ không còn quốc tịch.
Những
cụm từ ngắn, từ ghép, từ láy như “giăng giăng, cồn cào, lấp dần, nghìn trùng” –
được dùng cực kỳ tinh tế. “Giăng giăng” là trạng thái; “cồn cào” là cảm giác;
“lấp dần” là hành động; “nghìn trùng” là khoảng cách. Bốn tầng của ngữ và từ
này tương ứng với bốn tầng của cảm xúc: không gian – thể xác – hành vi – tâm
linh. Chính sự chính xác ấy tạo nên nhạc tính ngầm, khiến bài thơ không cần vần
điệu mà vẫn ngân vang.
Ở
phần giữa, khi tác giả viết:
“ôi mẹ xa xôi...
còn có bao giờ con trở lại
con dế buồn khóc lạc giữa đêm mưa.”, giọng thơ chuyển sang trữ tình nguyên sơ.
Hình ảnh con dế buồn là một chi tiết đắt, giàu sức gợi: vừa là biểu tượng dân
gian, vừa là ẩn dụ cho linh hồn bé nhỏ của người tha hương. Trong tiếng dế, ta
nghe được tiếng vọng của đất quê, tiếng khóc âm thầm của kẻ đã đi quá xa nhưng
chưa bao giờ rời bỏ.
Phần
kết Hoàng Kim Oanh viết: “tôi ngồi ở Sài Gòn... laptop không ngủ... tôi lấp dần
tôi”, tác giả đưa người đọc trở lại khởi điểm, nhưng với ý nghĩa khác. Ban đầu,
“tôi lấp dần tôi” là hành động khỏa lấp; đến cuối, nó trở thành hành động tái
sinh. Giữa tiếng mưa, giữa nhạc The Animals, giữa khói café và ánh đèn khuya,
người viết nhận ra rằng mỗi dòng chữ là một cách trở lại với chính mình, là
“cơn gió thổi qua hồn anh, thổi qua hồn tôi.”
Bút
pháp của Hoàng Kim Oanh, theo tôi là “bút pháp giao thoa giữa tản văn triết học
và thi ca nhạc cảm”. Tác giả sử dụng phép điệp, phép ngắt dòng, và đối xứng cú
pháp không nhằm tạo hiệu ứng hình thức, mà để tái hiện nhịp thở của tư duy. Đây
là kiểu viết của người sống trong văn chương, không quan sát từ ngoài mà tan
vào trong, nó vừa trí thức, vừa linh cảm, phóng túng mà vẫn tinh tế.
Phần
kết “Le poète troyen est mort... / We are here, forever and forever.” vang lên
như một tuyên ngôn: nhà thơ thành Troy có thể chết, nhưng tiếng hát thì bất diệt.
Câu thơ mang âm hưởng siêu thực, nhịp như kinh cầu. Và khi lời ấy rơi xuống giữa
Sài Gòn trong đêm mưa, nó hóa thành khúc phục sinh của thi ca Việt ly hương.
Bài
thơ, nhìn tổng thể, là một bản hòa tấu của trí nhớ và hiện tại, nơi người đọc
như lạc trong một dòng tâm sự phi thời gian. Nó không chỉ nói về mưa, mà nói về
bản thể con người trước lưu đày, ký ức, và khát vọng trở về.
“Mưa
Sài Gòn” là một khúc nguyện cầu bằng ngôn ngữ. Là tiếng gọi của những linh hồn
“bên kia biển rộng” vọng về, hòa với tiếng café khuya và mưa giăng ngoài phố, để
nói rằng, dẫu tất cả biến tan, chúng ta vẫn còn đây – yêu, nhớ, và viết.
Maryland,
cuối tháng 10/ 2025 - Nguyễn Đông A.