Thứ Ba, 17 tháng 11, 2026

1003. Truện ngắn Trần Hoài Thư: ĐÊM MƠ


Empire State Building - Photo courtesy of NBC New York

Buổi học đầu của lớp Toán Cao học. Người thiếu nữ đã đến lớp từ lâu, và người đàn ông, ngồi đằng sau, biết mình sắp chết đuối về bờ vai mềm và cái dáng dấp nhỏ bé rất Đông Phương ấy. Ông giáo sư già vào lớp, ngồi trên chiếc ghế và rảo mắt nhìn đám sinh viên. Sáu người học trò. Ông trao tờ giấy điểm danh xuống người ngồi hàng đầu. Tên tuổi. ID. Nhan thi Nguyen. Đến phiên người đàn ông. Việt Nam. Niềm vui nho nhỏ dấy lên. Nguyễn thị Nhàn hay Nguyễn thị Nhân. Nhàn hay Nhân. Nhàn. Tôi thầm thì. Tên của một người xưa. Tên mà tôi viết cả ngàn lần trong những đêm ngày nhớ nhung chất ngất. Tên tôi gọi khi tôi quằn quại cùng vết thương, khi tôi đứng trên cao để nhớ đồi Nam Ô, và nhìn xuống thấp để nhớ về biển xanh dưới chân đèo Hải Vân. Tên trên phong bì, trên trang thơ, trên những giờ, những phút trải trong lòng nhật ký từ một nơi nào của thành phố Đà Nẵng.Tôi nhắm mắt lại. Con tim già nua hôm nay bỗng nhiên rạo rực lại rồi. Tôi nhìn lên, gặp đôi bờ vai nhỏ. Ngày xưa, em cũng gầy guộc, em cũng dịu dàng, em cũng mong manh. Ngày xưa, Nhàn ơi, anh về phép, đội mưa ngoài cổng, để em phải bối rối tội tình trong chiếc áo mưa màu tím hoa cà. Ngày xưa cổng trường Phan Châu Trinh, học trò con gái khúc khích cười trước một cây si cổ thụ. Ngày xưa người về một ngày rồi lại bỏ đi, người đợi một ngày rồi lại ôm mặt khóc. Một người về đỉnh cao. Một người về vực sâu. Để cuộc tình chìm mau... Ông giáo sư bắt đầu giảng bài. Ông dùng vụ án O J để chứng minh về vai trò quan trọng của Toán học. Ông đùa: “Bọn mày xem, bây giờ ai ai cũng trở thành toán gia. Luật sư, bác sĩ, ông quan toà, bồi thẩm đoàn, những tên không bao giờ thích Toán học bây giờ luôn luôn nói về xác xuất probability trong việc thử máu, và dùng toán thống kê để chứng minh... Sự thật là tuyệt đối. Cho dù xác xuất sai là 1 phần tỉ tỉ đi nữa, kết quả vẫn không phải là sự thật. Có nghĩa là không thể chứng minh OJ phạm tội.  Phải nhờ Toán học O J mới thắng. Còn nữa, Unabomber, cái ông toán gia làm điên đầu FBI cả hai mươi năm qua...” Ông già nói liên tu bất tận. Có lẽ ông muốn trút hết nỗi hẩm hiu của một lớp quá chừng ít ỏi cũng như cái kiếp toán gia bạc bẽo của ông. Thật vậy, trong khi các lớp cao học khác, học trò chen lấn, đông đúc, thì mỗi lớp Toán, vỏn vẹn vài sinh viên. Cái thê thảm của một xã hội kim tiền. Có phải vậy không?

 

Cuối giờ, ông giáo sư đọc một mạch những bài homework cho kỳ đến. Tôi thấy Nhàn bối rối, chừng như không bắt kịp câu nói của vị thầy. Rồi lớp học tan. Bọn sinh viên mấy người hối hả đứng dậy. Chỉ còn Nhàn. Em ngồi lại. Như một con nai nhỏ tội tình. Vâng, tôi biết, ngày xưa, tôi cũng đã từng có những giờ phút khốn khổ như em hôm nay. Giờ đầu tiên tôi cũng đã từng tuyệt vọng nghĩ đến một cuộc đầu hàng. Tôi đến bên người con gái đồng hương, thăm hỏi. Nỗi buồn đến tội nghiệp. Và em đã bấu viú vào tôi.

 

Tượng Nữ Thần Tự Do ở New York


Người đã gọi bên trời. Con sáo đã sổ lồng. Con sáo qua sông. Tôi như thằng bé nào cầm chiếc lồng trống trơn buồn so bên dòng sông đỏ máu. Hai toà lầu Twin Towers. Toà Empire State Building. Chinatown. Holland Tunnel. Tượng Nữ thần Tự Do. Cầu Pulaski Skyway. Những ngày hôm qua, tôi và người và Nữu Ước. Hôm nào trời Nữu Uớc mưa bụi. Mưa làm dòng Hudson mờ đi, để buổi học đêm, bên kia bờ, triệu triệu ánh đèn phải trở thành những con mắt ràn rụa lệ. Để giờ break time, người và tôi, đứng trên lầu cao, và nhìn qua thành phố. Tôi kể những gì tôi biết về Nữu Ước. Tôi kể về một đêm đứng trên chóp đỉnh của toà Twin Towers mà nhìn xuống những con đường ngang dọc đan kết những chuỗi kim cương ngọc ngà, ngời sáng hầu như bất tận. “Nhàn biết không? Đó là những đoàn tắc xi Nữu Ước”. Tôi kể về quả cầu được thả xuống tại khu Times Square vào lúc giao thừa duơng lịch với hàng trăm ngàn người từ khắp nơi đổ xô về. Trai gái hôn nhau. Những chiếc hôn dài của mùa hạnh phúc.  Và tiếng còi xe, tiếng kèn giấy, tiếng phong cầm, và rượu chát, rượu mạnh, nút chai bật tung như pháo nổ. Và người ta nắm tay nhau khiêu vũ... Em thốt lên: “Vui quá hả ông? Ông có bao giờ đến đấy tham dự chưa?” “Chưa cô à. Nếu cô muốn, tôi sẵn sàng làm người hướng dẫn”. “Vâng, thế nào em cũng nhờ ông”.  Nhàn ơi, tôi nhắm mắt lại đây. Cám ơn em, cho tuổi trẻ của tôi một lần trở dậy. Đêm nào như đêm hôm qua, khi tuyết trắng xoá phủ xuống Nữu Ước, khi muôn triệu ánh đèn kinh thành càng làm màu tuyết lung linh hơn, và rực rỡ hơn. Đêm cuối năm, em xa nhà, và tôi cũng xa quê hương. Xe chờ em ngoài khu nội trú. Em khoác chiếc áo dạ đen. Mưa tuyết dập dìu trên đầu. Mưa tuyết óng ánh dưới ánh điện nhiều nến. Khu nội trú nhiều cửa sổ đèn tắt. Chắc hầu hết sinh viên đã trở lại nhà. Tôi mở cửa xe. Mở thêm quạt tuyết. Xe theo con đường chánh của quê hương Frank Sinatra. "Nhàn ơi, Nhàn có bao giờ nghe Frank Sinatra hát chưa?." "Frank Sinatra là ai hở ông?"  "Là một danh ca nổi tiếng của Mỹ. Ông ta có giọng hát thật ấm. Nơi đây là nơi ông lớn lên. Cả thành phố đều hãnh diện vì ông. Các quán cà phê, nhà hàng đều treo hình có cả chữ ký của ông nữa." "Thế thì được làm ca sĩ hạnh phúc quá ông nhỉ?" "Vâng, bởi vì ít ra ông cũng mang hạnh phúc cho một số người." FM106.7. Âm hưởng của một bản nhạc Giáng Sinh Holy Night. Vâng Đêm Thánh Vô cùng. Đêm ngày xưa hay là đêm nay. Cửa xe mở ra và em ngồi thu mình như con mèo nhỏ. Trời lạnh, nhưng hồn tôi ấm lắm. Xe chạy dưới mưa tuyết. Chiều cuối năm, khác với quê nhà, không có cảnh hối hả bồi hồi cho một cuộc trở về. Hay là tại lòng tôi, quá quen đến dửng dưng. Hơn mười năm xa quê hương, thời gian quá dài để làm chai sạn những nỗi nhớ nhung quay quắt. Con tim ngỡ đã ngủ yên. Bây giờ tự dưng em làm con tim tôi thức dậy. Em hay Nhàn xa xôi vời vợi  ngàn trùng. Em hay Nhàn một thời để yêu và một thời để chết. Em làm tôi cứ nghĩ đến một người. 

Twin Towers ở New York

Xe đã ra ngoài xa lộ. Nhàn co ro. Đôi mắt mở lớn nhìn đêm. Đêm sáng lòa như tấm thảm kim cương mờ nhạt lệ mềm. Đêm đẩy đưa hai kẻ không quen bỗng nhiên gặp. Em có biết là tôi quá hạnh phúc không. "Nhàn muốn nghe nhạc không?" "Ông có nhạc Bảo Yến không?" " Không. Tôi chỉ biết Lệ Thu, Khánh Ly, Mai Hương, Thái Thanh." "Họ hát ở bên này, phải không ông?" "Không. Họ là những ca sĩ nổi tiếng tại miền Nam trước 1975." "Thế ư?" Rồi tiếng hát cất lên. Nhắm mắt. Cho tôi tìm một thoáng hương xưa. Nhàn có vẻ thờ ơ, lơ đãng nhìn ra ngoài đêm. Mưa tuyết rơi để đua tranh cùng cây quạt nước. Hàng xe đang chờ đợi nối đuôi. Dưới cầu phía Nam là phi trường Newark. “Nhàn thấy gì không, phi trường quốc tế Newark, đèn đuốc sáng trưng, cứ năm phút là mỗi chuyến bay đáp xuống hay cất cánh”. Tôi nói. “Quả thật vậy, thưa ông?” “ Vâng. Như vậy làm sao đủ thì giờ để người ta từ biệt, phải không ông?” “ Vâng, đời sống ở xứ sở này đều hối hả, gấp rút, ngay cả nỗi chia ly. Không còn cảnh người đứng trên ngôi nhà gió nhìn ra phi đạo, thấy bóng người thân yêu của mình lẩn khuất vào lòng tàu”. "Ông ơi. Chắc ông có nhiều người để ông phải đưa tiễn." "Tại sao Nhàn lại hỏi thế. Vâng, thì trong đời của bất cứ một ai đều có một lần từ ly." "Thế ông đã có lần từ ly nào để mà ghi nhớ ? "Tại sao Nhàn lại hỏi như thế. Vâng, tôi đang nhớ đây. Nhớ một người tên Nhàn. Nhớ một người mong manh như sương như khói. Nhớ người nào luống cuống bên tôi, má au hồng, đêm đêm viết về tôi bao nhiêu giòng nhật ký...Nhớ để mà hiểu rằng, có nhiều chuyện không thể ngờ nổi, tưởng tượng nổi. Như Nhàn của một thời bây giờ lại trở lại bão bùng...

 

Rồi tiếng hỏi bên tai.

 

"Ông ơi, có phải hai tòa lầu chọc trời kia là Twin Towers?

"Vâng."

"Tại sao gọi là Twin?"

"Tại vì chúng giống nhau như đúc. Chúng sinh đôi. Tại vì người ta không muốn thấy chúng lẻ loi. Nếu lẻ loi, chắc chúng buồn lắm..."

 

Người con gái không nói. Em làm sao hiểu được thế nào là nỗi lẻ loi của một đời người. Muốn đọc lại câu thơ của Thanh Tâm Tuyền: ôi những người khóc lẻ loi một mình, nhưng không dám. Tuổi em không phải là tuổi tôi. Không thể mang nỗi buồn rầu của thế hệ tôi về thế hệ em.

 

Phi trường quốc tế Newark
(cách nhà Trần Hoài Thư 20 phút lái xe)

 

Xe vào khu Chinatown lúc hơn 8 giờ tối. Giờ này hầu như khu phố Tàu trở nên vắng vẻ. Chúng tôi tìm một quán ăn Việt Nam. Nhàn ăn rất ngon miệng. Tôi vừa uống bia vừa nhìn nàng. Cảm tạ Đất Trời đã cho tôi được gặp lại một bóng hình. Cảm tạ gương mặt thanh tú, mái tóc cắt ngắn, đôi vai gầy mảnh mai, để đêm nay, tâm hồn tôi phải ấm áp. Đêm cuối năm, tôi thèm phà khói thuốc để mờ đi gương mặt của người bạn học. Để bóng hình như hình sương và bóng khói. Như niềm hạnh phúc mà tôi bắt gặp đêm nay.


Sông Hudson

Sau đó chúng tôi lái xe đến Twin Towers. Trời đã bớt tuyết, nhưng gió từ sông Hudson thổi về lồng lộng giữa hai dãy lầu cao khiến chúng tôi phải co rúm lại trước những cơn gió thốc. Hơi thở thành khói. Dưới hàng hiên, một người homeless đang nằm ngủ. Không hiểu sao y lại ngủ được giữa cái giá rét cũng như náo nhiệt của một đêm cuối năm. Trong một quán cà phê, những mái đầu chạm nhau. Xe cộ vẫn tấp nập. Không khí của đêm giao thừa ở đây khác với quê nhà. - đây hình như người ta đổ xô ra đường. Còn ở quê nhà, người ta về bên trong cánh cửa của đoàn tụ, của giây phút gần gũi giữa người sống và người khuất. - đây niềm vui mở ra trên những vỉa hè tấp nập người, trên những con đường tấp nập xe cộ, trên những tiếng cười nói rộn ràng và tiếng nhạc vui mừng rộn ràng cả lòng phố. Nhất là ở khu vực World Trade Center này. Hình như người ta từ các nơi khác dùng xe bus, xe điện ngầm để về đây, rồi chuyển xe để về Times Square. Và trước khi đến Times Square họ muốn nhìn cả một New York về đêm. Bởi vậy, chúng tôi phải vất vả lắm mới tìm một bải đậu xe. Sau đó chúng tôi hướng về Twin Towers. Hai bên đường, hầu hết các cửa tiệm đã  đóng cửa. Những đoàn tắc xi vàng tiếp tục nối đuôi trên đường Church, Broadway, Chambers. Từ dưới chân tòa lầu chọc trời, nhìn lên muốn chóng mặt. Rồi mua vé. Rồi thang máy mở ra. Người phụ trách bấm nút. Thang máy vụt phóng lên, đưa người chạm với tầng không. Rồi cửa mở. Hơi lạnh ùa vào. Hai tai đã nghe hơi ù và một cảm giác hụt hẩng như ta đang ở trong vùng không trọng lực. Mắt người bạn gái chợt sáng lên như bắt gặp một niềm kinh ngạc thích thú. Tầng cuối cùng 110 như chạm lấy trời. Trên cao, một  chấm sáng rất mờ nhạt giữa cõi. Không biết là  ngọn đèn của chuyến bay đêm hay là một tinh cầu lạc lỏng.  Nhìn xuống, nhìn quanh, cả Nữu Ước như ngập cả một biển kim cương lộng lẫy xen kẽ những mái nhà tuyết trắng như tấm thảm óng ánh bạc. Dưới nữa là những con đường xen kẽ dày đặc, với hằng hà ngọn đèn sáng rực như đuổi nhau không bao giờ dứt. Nhàn reo lên: “New York. Đẹp quá ông ơi...” Tôi chỉ nàng Tượng Nữ Thần Tự Do nằm bên sông Hudson. Tôi chỉ nàng hướng cửa biển, kể với nàng về những con tàu mang người di dân đến Nữu Ước đầu tiên. Tôi chỉ cho nàng cầu treo Brooklyn, với những sợi cable khổng lồ. “Nhàn biết không, đêm nay New York không ngủ. New York làm cả một nước Mỹ cũng không ngủ luôn”. “Tại sao vậy, thưa ông”. “Tại vì mọi người đang hướng về New York trong đêm giao thừa. Có lẽ mọi người đều mở máy truyền hình để nhìn quả cầu khổng lồ ở Times Square được thả xuống đúng vào lúc đêm bước sang năm mới... Nhàn có thấy dưới đường kia không. Đại lộ American và đường số 5, rộng đến 6 lanes. Nhàn thấy cả đoàn xe đứng yên”. “Sao ông biết?” “Bởi vì chúng ta không thấy những ngọn đèn kia di động nữa”. “Đúng rồi. Ông hay quá. Chắc ông yêu New York lắm phải không?” “ Vâng. Nó làm tôi tìm lại một Sài Gòn xưa. Nó cũng có Phố Tàu, cũng có những quán cà phê lộ thiên, những vỉa hè đông như hội. Khi mình bước đi, mình không còn là mình nữa. Mình hòa nhập vào đám đông như dự phần vào một cuộc đại khiêu vũ...” “Chao ơi, ông kể làm Nhàn muốn chảy cả nước miếng...” "Nhàn ơi." "Dạ. Thưa ông." "Nhàn hãy tìm dùm tôi hướng nào là Việt Nam của mình." Tôi hỏi Nhàn. Nhàn nhìn vào cõi đêm. "Thưa ông, hướng nào là Việt Nam. Em tìm không ra. Còn ông?" Tôi im lặng. Muốn nhìn thẳng vào đôi mắt để nói: "Tôi tìm được rồi.  Qua đôi mắt của em, qua giọng nói Việt Nam của em”.


Nhàn nhìn xuống thành phố. Người bạn gái nhỏ bé chắc buồn. Đôi mắt nàng long lanh. Hay là màu rực rỡ của New York phản chiếu. Nhàn hãy đứng yên để tôi chụp một tấm hình. Tôi nói. Nhàn nghe lời. Tôi điều chỉnh ống kính. Phía sau nàng, là cả một thành phố với muôn triệu ức ngọn nến đêm lung linh trang điểm như một bức tranh vĩ đại. Nhàn ơi, em biết không, tay tôi đang run đây. Tim tôi đang đập đây. Lòng tôi đang bồi hồi đây. Hãy cười. Hãy lung linh đôi mắt. Hãy co ro trong chiếc áo lạnh. Để tôi không bao giờ quên có một cơn mơ, một giấc chiêm bao trên tận cùng của chóp đỉnh Twin Towers, đêm cuối năm huyền nhiệm này.

 

Ca sĩ huyền thoại Frank Sinatra
(1915-1998)

Đêm còn lại, hai người đã hoà mình vào dòng thác người đông như kiến cỏ. Hầu như người mọi nơi đều đổ xô về Times Square. Đêm lạnh căm căm cùng những cơn gió lồng lộng thổi về từ sông Hudson. Trái cầu khổng lồ vẫn chờ đợi ở trên dàn. Đường Broadway, đường số 5, 6, 7 không còn di chuyển xe cộ được nữa. Nhạc Giáng Sinh tiếp tục lướt thướt từ những khu shopping gần đấy. Trời không tuyết nhưng trời lạnh xuống dưới độ đông. Hai người cầm tay nhau để khỏi lạc.  Không ngượng ngùng. Không có cả một áng mây vẩn đục che xám cõi lòng. Đêm nay. Đêm của điều ao ước. Đêm của rượu nồng hạnh phúc cho cả năm và cả đời. Đêm của resolution. Dù phương Tây hay phương Đông. Thì ra ở đâu, nhân lọai vẫn có những giây phút hướng về hy vọng. Dẹp nỗi buồn sang một bên. U uẩn mãi có ích gì.Nhàn ơi, cám ơn cô bạn nhỏ, cám ơn tuổi trẻ, cám ơn cái giây phút mầu nhiệm, để mọi điều chân thiện mỹ, hạnh phúc, tốt đẹp, bình an, len nhập vào trái tim của mỗi con người. Cám ơn Nữu Ước, thành phố không phải là quả táo mà là trái tim...Rồi quả bóng khổng lồ đã được thả xuống thật chậm. Chiếc kim đồng hồ to lớn trên khu Times Square vẫn tiếp tục nhích từng giây, cùng theo tiếng đếm vang rền: ten, nine, eight, seven, six, five, four, three, two, và one. Rồi một tiếng pháo nổ lớn cùng cả muôn hàng tia pháo bông rực rỡ in trên bầu trời đen đặc, tiếp theo là cả một tràng sấm động của mừng vui, của muôn lời chúc tụng, của bài hát Auld lang syne:  Should old acquaintance be forgot and never brought to mind.  Should old acquaintance be forgot and auld lang syne. Và trong giây phút ngất ngây kỳ diệu, tôi và Nhàn đã ôm choàng lấy nhau. Rõ ràng chúng tôi đã không thể cưỡng chống lại cùng niềm kích ngất này. Có chất rượu nào say hơn. Tôi nhìn vào đôi mắt của người con gái: “Nhàn có ước ao gì cho năm mới không?” Người con gái nhắm mắt lại. Ánh sáng từ những tia pháo bông làm gương mặt nàng sáng lung linh. “Em ao ước...” Nàng ngừng nói. Tôi hiểu. Rất hiểu. Ai cũng có một người rất thân yêu được cất giữ trong con tim. Và Nhàn cũng vậy. Tôi cũng vậy. Cũng có một người nữ, đến với tôi bằng tất cả linh hồn và thể xác. Nàng đã ngửng mặt, ngửng đầu vì tình yêu, không bao giờ đặt những câu hỏi. Tôi nói với người bạn học: “Vâng, tôi xin tôn trọng niềm ao ước của Nhàn. Này, Nhàn hãy đặt một bàn tay lên tim và ao ước đi... Cả những gì Nhàn muốn thực hiện... Đêm nay linh thiêng lắm. Dường như mọi lời ao ước của chúng ta đều được các thiên thần lắng nghe..”. “Thật như vậy, phải không ông?” “Vâng. Nhàn thấy cả trăm ngàn người Mỹ đổ về đây đêm nay”  “Vâng, thì em sẽ ước. Ông đừng nhìn, em mắc cỡ lắm đó” Rồi Nhàn nhắm mắt lại. Thành khẩn. Dịu dàng. Như một người nào. Xa xưa lắm. Mênh mông lắm. Vô lượng lắm. Phải. Em đã lay động con tim ngỡ một lần chai sạn. Ngày ấy, anh đã nằm trên giường bệnh xá, để quằn quại với vết thương, để đau đớn với những cơn đau nhức, để cắn môi bụm miệng mà giữ chặt nỗi cô đơn cho khỏi trào ra, biến thành nỗi hẩm hiu chai cứng. Mùi ê te hăng hắc. Chai nước biển bên cạnh đầu giường càng lúc càng vơi dần. Người y tá gốc thiểu số mỗi ngày đẩy chiếc xe dụng cụ y tế đến giường, thay băng. Viên bác sĩ với cặp kính cận thị đầy soi mói, lục tìm dưới gối những viên thuốc ngủ... Vâng, qua em, tôi thấy lại một người. Tội cho tôi, sương thì sương, suơng che tầm mắt, nhưng người thì hiện bên trời. Dịu dàng như ngưòi nữ tu buớc vào cửa thánh. Mềm yếu như áng mây trời, loãng đi, loãng dần trong vùng suơng và khói. Mong manh như chút hạt sương. Người đã gọi tôi bên trời. Ai nói với tôi một câu: "Nhàn vẫn đẹp như dạo nào, vẫn thánh thiện như dạo nào." Trời ơi, tại sao tôi lại tàn bạo đến như vậy. Đến gần cuối cuộc đời, cả lòng tôi vẫn còn sân si. Tôi nhắm mắt trong một giây một phút. Cái kiêu hãnh của một tên đàn ông nay đã tàn lụi. Tôi phải làm gì để tạ tình, để hết gọi kêu giữa trùng thẫm, để thôi chạy Đông chạy Tây bắt chụp lấy hình. Tôi phải làm gì để trải con tim của tôi cho một lần, rồi thôi rồi hết. Tôi phải làm gì để một lần nào đó, khi tôi nhắm mắt, khi tôi khép lại cánh cửa thế gian, thì lòng tôi sẽ phải bình thản, vì có người sẽ tha thứ cho tôi, từ bi từ độ vì tôi. Vâng. Tôi đã biết lỗi rồi. Con ma ám chướng đã qui hàng ngã quị rồi. Vết thương lòng từ lâu ngỡ đã được vá lành giờ đây lại thêm một lần bị vỡ nhọt. Vâng, Nhàn ơi, anh hiểu rồi. Và đêm nay, anh cũng xin ao ước như mọi người. Không tiền bạc. Không sang giàu. Không nhà nhiều phòng, xe tốt. Chỉ có một điều. Duy nhất. Cầu chúc những người gặp nhau sẽ không bao giờ chia xa...

 

Quảng trường Times Square ở New York

Bây giờ lại thêm một ngày cuối năm nữa lại về trên đất khách. Trở lại dòng sông này mấy bận. Bên kia thành phố đã lên đèn. Cơn mưa nhòa nhạt hoàng hôn lạnh. Chiều cuối năm trời mau tối thêm. Đàn chim biển trên bến phà gọi nhau náo lọan. Những con tàu nằm bất động bên bờ xa. Đằng sau tôi, dãy building nội trú im lìm. Vài ô cửa thấy thấp thoáng ánh đèn. Tôi biết hầu hết sinh viên đều trở lại nhà trong mùa Season greetings này. Tôi tìm trên ấy một ô cửa. Ô cửa đã không còn ánh đèn. Ô cửa đã đóng lại, bởi vì người bạn học nhỏ bé ấy đã bỏ trường bỏ lớp để trở lại cùng quê hương.Tôi đang thấy lại người. Người đứng ở bên này sông, sông mờ theo mây thấp, và tóc người bay cuống quít, và những ngón tay người giữ lấy những sợi mây mềm. Tôi đang nghe tiếng nói của người. Tôi thấy dáng dấp của người. Trong phòng lớp. Từ chiếc ghế đầu bàn. Trong thư viện. Bên này, bên kia, bàn xanh, và hồn sách vở. Trong nhà ăn, trưa đói cồn cào, mệt lả sau giờ lab, và những cọng french fries vàng ngậy giữa hai bờ môi xinh. Trong câu lạc bộ sinh viên người lạc lỏng không bạn bè, đứng áp mình vào khung cửa kính, nhìn dòng Hudson. Dưới ánh đèn đường vàng vọt của con đường Sinatra, dẫn xuống phố. Gió sông thổi lạnh người, tôi thấy hai vì sao, và bờ vai gầy run rẩy. Và một đêm trên Twin Towers. Một Twin Towers đã bị bức tử trước cái thù hận ác độc của một lũ người man di mọi rợ. Một Twin Towers chỉ còn là giấc chiêm bao mà em như đứng đó như cả trăm năm trong đời tôi. Và một đêm giao thừa trên Times Square. Và cái giây phút vĩnh cửu khi chúng tôi cùng chúc tụng cho nhau những lời chúc thành thật nhất, yêu dấu nhất. Chắc là những gì mà người con gái ao ước khi nàng nhắm mắt lại, giờ đã được toại nguyện. Còn tôi, cuối cùng, vẫn là một giấc mơ. Cánh chim đã bay về miền Nam, tìm nơi có nắng ấm. Chỉ còn lại một mình tôi. Chờ đợi ai. Chờ đợi điều gì trên bờ sông Hudson của ngày cuối năm này.

 

Trần Hoài Thư 
6/12/1996 - 10/2001
Ghi chú: các ảnh minh họa trong truyện ngắn này có nguồn từ Google Image.


Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

1002 . NGUYỄN QUYẾT THẮNG - Gió Quê Nhà - Nhạc

 

1001 . PHẠM VĂN NHÀN : Đọc " Tưởng Chừng Đã Quên" của NGUYÊN MINH

                                                                                       


Trần Hoài Thư viết :Lời Mở” cho tập truyện : Màu Thời Gian của tôi. Anh viết: “....được đọc một tác phẩm của một tác giả mà mình yêu mến là một niềm vui. Càng vui mừng hơn nữa khi tác giả ấy là một người cùng một thế hệ, cùng một lứa tuổi, trên vai mang cùng chung những thăng trầm của lịch sử...”. Đoạn văn ngắn mà anh Trần Hoài Thư  viết trên có gì là “quá đáng ” không, khi anh viết về tôi? Tôi nghĩ là không. Không quá đáng và cũng không “ cường điệu ” gì cả trong câu viết ấy. Tôi nghĩ: anh đã trải lòng mình trên những trang giây để viết “ Lời Mở ” cho tập truyện của Tôi. Và, hôm nay, tôi cũng trải lòng mình khi đọc xong một tác phẩm của người bạn cũ. Tác phẩm Tưởng Chừng Đã Quên của nhà văn Nguyên Minh.

 

Đọc tác phẩm của anh để thấy có tôi trong đó; mà đã bao nhiêu năm lầm lũi sống, trong nước cũng như ra hải ngoại, tôi cứ ngỡ những cậu chuyện, những người bạn một thời, như: Tưởng Chừng Đã Quên mất rồi.

 

Vâng! Nhìn lại thời gian trước 1975, trong quãng đời quân ngũ rày đây mai đó của tôi. Tôi không gặp lại anh: kể từ khi anh rời khỏi khu phố cổ ngắn và đầy bóng râm trên con đường Nguyễn Thái Học, Phan Rang - ngôi nhà mang số 11- để vào Sài Gòn lo cho nhà in và tiếp tục làm tờ Ý Thức. Hình như cuối năm 1969 (?). Và sau đó đời lính của tôi cũng rời khỏi nơi đóng quân ở Tháp Chàm, để đi đến một nơi khác, cho mãi đến tháng 4 năm 1975. Ngay cả những bạn bè lúc ấy, nơi thành phố nhỏ bé Phan Rang tôi cũng không gặp lại kể từ năm ấy. Ai nhỉ, nào: Trân Hoài Thư, Lê Ký Thương, Võ Tấn Khanh, Ngy Hữu, Chu Trầm Nguyên Minh, Tô Đình Sự...Cũng vì bao nỗi thăng trầm của lịch sử... nói to lớn cho vui vậy thôi, chứ thật ra, đời lính thú mà, họ sai đâu thì đi đó. Cũng vì sai đâu đi đó, mà bạn bè khó gặp lại...Trước 1975, nghe đâu, Trần Hoài Thư đổi vào Nam, thỉnh thoảng có “dù ” về Sài Gòn gặp Nguyên Minh nơi tòa soạn Ý Thức. Và, cũng từ chỗ này, Thư còn gặp nhiều anh em khác nữa. Còn tôi thì biệt tăm cá nhạn.

 

Để rồi, vào tháng tư năm 1975, bạn bè lại mỗi người mỗi ngã, tan tác. Gặp nhau rất khó. Tôi thì “chôn chân” tại một thành phố biển nhỏ bé như trong lòng bàn tay. Phan Thiết. Âm thầm mà sống. Nào ngờ! Đúng quá Nguyên Minh ạ. Tác phẩm của anh Tưởng Chừng Đã Quên.  ( Bốn chữ này tôi phải viết hoa và đồ lại cho đậm nét). Vâng! Với tôi, tôi tưởng tôi quên hết rồi. Ngay như vào cuối năm 1982 được lịnh cho về trong nỗi cơ hàn của một “ bần sĩ ” chánh hiệu . Ngồi bên lề quốc lộ 1, thành phố Tuy Hòa để đón chuyến xe đò xuôi Nam tìm lại vợ con. Hôm ấy, lòng buồn não nuột. Tuy Hòa cũng có những người bạn một thời trân quý. Ngồi giữa lòng thành phố Tuy Hòa nhưng nghe sao rất xa với bạn bè, anh em thuở nào. Nào: Nguyễn Lệ Uyên , Mang Viên Long, Phạm Ngọc Lư , Phạm Cao Hoàng, Hoàng Đình Huy Quang và anh Trần Huiền Ân...không biết có còn ở nơi đây không. Hay trở về quê cũ?  Nhớ như in trong trí nhớ, gần trong khu não bộ, mà sao thấy xa quá. Như NLU, tôi cứ ngỡ bạn ta còn đứng nơi bục giảng ở đâu miệt sông nước Hậu Giang. Nào ngờ bạn ta cũng đã trở về cày sâu cuốc bẩm nơi quê nhà Phú Yên. Phải chi biết được NLU ở đó, chắc ngày về của tôi cũng “ râm rang ” chuyện trò suốt đêm với vài ba ly rượu đế.

1000 . PHẠM NGỌC DŨ - Nhân đôi niềm vui của mẹ

 

Bé Thục xúng xính trong bộ quần áo đẹp của me mới đem về hôm qua, trưa nay niềm vui cứ được ngân vang trong tâm hồn các em, huyên thuyên với nhau "Mẹ Hạnh mới cho chị em mình để mặc khoe tết với chúng bạn, mẹ mình tuyệt chị Hiền hả?"

Hai chị em một lớp ba, một lớp một hình như khôn trước tuổi, trời đất vốn công bằng, khiếm khuyết không cha, bù lại tháo vác, nhanh nhạy, luyến thoắn và ngoan ngoãn lễ phép nên cả xóm ai cũng thương yêu và nể nang mẹ con chúng. Tuy mồ côi cha sớm nhưng mẹ Hạnh khá nền nã, sáng đi làm, chiều về nhà chăm sóc con cái, không la rầy cũng chẳng thấy bóng dáng đàn ông nào lai vãng trong căn nhà nhỏ gọn gàng dù Hạnh rất trẻ.

Hôm trước, người bạn cũ tốt bụng gọi Hạnh lên nhà, trong thâm tâm Hạnh cũng đã hiểu người bạn thân của mình rất độ lượng, thường giúp đỡ những bè bạn và hay làm những việc thiện lành trong những lúc thiên tai, chị cố gắng nghỉ buổi làm để đến nhà Hương. Hạnh mãi phân vận “Hay là nó biết mình còn khổ tần tảo nuôi con, không nghĩ đi đến bước nữa và quá vất vả gian nan, chắc nó sẽ tặng mình ít tiền chi tiêu trong dịp tết và gửi cho mấy nhỏ lì xì trước”, suy nghĩ vẫn vơ, nên xe đã qua trạm dừng nhưng Hạnh không hay, như phản ứng tự nhiện, Hạnh la lên:

-Thôi chết rồi, bác tài xế cho tôi xuống mau, qua trạm rồi.

- Đợi đến trạm hãy xuống, xuống không đúng chỗ cảnh sát phạt chị à, người phụ xe giọng điệu nhỏ nhẹ.

Hạnh bồn chồn quá, đường phố ngày tháng chạp người ta đông chen chúc đến nổi bác tài xế xe buýt phải kéo còi inh ỏi để đi qua đám đông xe cộ và xe cũng dừng lại trạm sau.

Bấm chuông, Hương ra cửa vồn vả đón Hạnh, hai người thong thả bước vào, chỉ có hai người trong căn phòng rộng và bày biện khá đẹp mắt. Hương khá bình tĩnh sau cốc nước mát pha tí mật ong cho Hạnh đem lên làm mát lòng người bạn quý, Hạnh từ tốn:

- Cậu gọi mình lên có việc gì không vậy? Còn non nửa tháng là đến tết, mình tranh thủ làm để có tiền sắm sửa ít bánh mứt và vật dụng cho mấy nhỏ khỏi tủi thân, vốn các cháu đã mất cha. Nét trầm buồn cố hữu của Hạnh làm cho Hương cũng bùi ngùi.

Ngày ấy, đám cưới Hạnh rất đàng hoàng. Chồng Hạnh là bậc đàn anh khá đỉnh đạt, điển trai, lớn hơn Hạnh 4 lớp, học giỏi cả trường đều biết, anh vào trường sư phạm khi Hạnh đang học lớp 10. Cặp đôi này yêu nhau 4 năm, khi Sơn ra trường có nhiệm sở xong mới tổ chức đám cưới. Ai trong bạn bè cũng bảo Hạnh có sắc và cả tài giữ được Sơn vừa học giỏi, hiền lành vừa nhà khá giả, hạnh phúc sẽ bền lâu. Cuộc đời vốn vô thường, chẳng ai biết trước điều gì.

 

Khi bé Thục vừa lên 4, một tai nạn hy hữu đã làm Sơn chấn thương bởi tai nạn kỹ thuật xe ô tô hư hỏng tay lái bác tài xế của một Giám đốc doanh nghiệp nhà nước, tông mạnh vào sau xe gắn máy Sơn. Anh văng khỏi xe, chấn thương đầu, đưa cấp cứu nằm viện rồi mất sau vài tuần chống chọi với tử thần. Giám đốc doanh nghiệp xin Hạnh bãi nại và đền bù tang lễ ma chay cùng với khoảng tiền vừa phải. Từ đó Hạnh như trầm cảm ít nói hơn.

Mãn tang chồng xong, Hương mời Hạnh vào và lo cho gia đình nhỏ của Hạnh có chỗ ăn ở 2 đứa nhỏ Hiền, Thục vào trường và xin Hạnh vào làm kế toán một Cty may mặc tại thành phố này, với mong bạn Hạnh đứng dậy và bước tới đoạn đường mới, và nếu có thể thêm bước nữa để đỡ nhọc nhằn hơn.

Hương ôm chầm Hạnh như hiểu được tâm tư bạn mình, bỗng cả hai rưng lệ, thì ra tình bạn cao thượng và vĩ đại là thế.

- Bạn không nói mình cũng hiểu, đâu phải bây giờ, từ ngày anh ấy mất mình đã cảm nhận được những việc làm của cậu đã tận tình giúp gia đình mình.

- Cậu còn quá trẻ mà mất chồng lại có hai đứa con, nuôi con cho thành người cũng bở hơi tai, thôi mọi việc hãy gắng trong sức lực mình Hạnh nhé, bên cạnh bạn lúc nào cũng có Hương.

- Cảm ơn bạn, mỗi chúng ta ai cũng có hoàn cảnh riêng, cậu hiểu mình nên chỉ biết vậy từ trong tim của nhau.

- Mình để dành dăm bộ quần áo cho hai cháu Hiền, Thục, cậu mang về cho cháu và gửi các cháu ít tiền lì xì trước để sắm sửa, có thể tết nầy mình về quê, không ghé thăm gia đình nhỏ của Hạnh được, nhưng sẽ ra nhà cha mẹ cậu thăm hỏi và an ủi ông bà.

- Cậu tốt với mình quá, nếu ghé nhà mình, nói với cha mẹ là mình vẫn ổn, các cháu học hành tốt nhé.

Hạnh như thẹn thùng trước tâm hồn độ lượng và cao thượng của Hương, người bạn nối khố thân thiết từ thời trung học cơ sở, đến hết phổ thông.

- Hương à, Mình biết cậu từ thời còn quá nhỏ đến mãi bây giờ, chẳng biết nói gì thêm nữa, trời đất sẽ độ trì cho những người luôn tốt bụng như cậu, vậy thôi.

- Cảm ơn bạn, nếu có thì giờ ăn trưa cùng mình, còn không về với các cháu, mình biết thời giờ tháng chạp rất cần cho cuộc chạy đua tài chính của Hạnh.

- Vậy để mình về nhé, các cháu cũng cần mình về.

- Tạm biệt, Hương nghe, mọi sự an lành, hạnh phúc, hẹn gặp lại.

Mẹ Hạnh ơi, làm gì mẹ có tiền mua cho chúng con mỗi đứa hai bộ đồ đẹp vậy, chắc nhiều tiền lắm mẹ hả, hôm qua chị Hiền cho con mặc thử hai bộ đồ, nhất là bộ đồng phục đẹp, vừa vẹn, con thích quá, con nói với chị: “Chắc bây giờ mẹ làm có nhiều tiền hơn”

- Ừ, mẹ làm thêm nhiều thời gian hơn nên có tiền khá hơn, ai cũng vậy, trong xí nghiệp may của mẹ mọi người đều như thế cả.

- Hôm qua con đứng trước bàn thờ cha nói chuyện với cha rồi, hình như con nghe cha cũng “ừ” như mẹ.

Hạnh nhìn con thương quá và nhìn di ảnh chồng hiền từ nhưng nghiêm nghị, niềm vui và nỗi buồn đan xen, nước mắt chảy xuống cùng phận người với Hạnh trong giây phút nầy chỉ có Thượng đế và Hạnh mới hiểu, nhưng trước niềm vui của các con, Hạnh nói vừa đủ cho chính mình nghe:

- Anh à, Tết gần đến em cố gắng sắm cho các con cũng mới mẻ như con thiên hạ, anh linh thiêng gia hộ cho em có sức khỏe để mạnh mẽ nuôi con, anh vắng số quá còn mỗi mình em trên thế gian nầy, em vừa là cha, vừa là mẹ, con đường phía trước còn dài quá anh à, biết em có còn đủ sức lực vượt qua không? Con bé nhìn mặt mẹ thấy mắt mẹ đỏ hoe, nhưng hồn nhiên trong tâm hồn trẻ là bản chất của trẻ nhỏ vô tư. Con bé cũng chen vào:

- Cha ơi, mẹ có tiền nhiều sẽ cúng bánh mứt, trái cây nhiều cho cha và mua cho các con đồ chơi nữa, ngày mai mẹ nói cha cho con mặc bộ đồng phục mới đi học để con khoe với các bạn con, bộ đồ tới trường con cũng cũ quá rồi, hôm trước con Thanh bạn con nó nói vậy, mẹ à, nó thơ ngây và hồn nhiên như thế làm mẹ Hạnh nghẹn ngào trong thanh quản. Chị quay ra sau chùi vội dòng lệ nóng vừa chảy xuống. Nỗi buồn thân phận ấy, làm sao các con hiểu?

Hôm sau hai chị em trong bộ đồng phục mới đến trường, mẹ dẫn chúng đến vào lớp lòng Hạnh thì trăm mối ngổn ngang, nhưng với các con nỗi niềm hân hoan có bộ đồ mới như hiện rõ trên đôi mắt hồn nhiên thơ ngây mà rực rỡ.

 

Đường phố những ngày giáp tết tấp nập xe cộ hơn, hình như mọi người cũng đẹp như lòng chúng - Lòng hai đứa nhỏ vui hơn buổi tựu trường, mẹ nó cũng mỉm cười, nụ cười Hạnh được nhân đôi, niềm vui của tụi nhỏ và với cả người bạn Hương chân thành mà độ lượng trong yêu thương, sẻ chia tình bạn.

Buổi sáng tháng chạp trời trong xanh và cao rộng, những ngày sắp sang xuân hương hoa đất trời vốn dĩ làm lòng người phơi phới, hân hoan hình như sự rộn ràng của thành phố làm cho Hạnh cũng vui hơn theo nhịp thở của thị thành.

Năm nay, có lẽ tết sẽ đầy đủ hương vị Tết hơn vì Hương - Người bạn tốt lúc nào cũng yêu mến, chân thành và cũng thật tâm lý chìa tay cho Hạnh khi cuộc sống bị đẩy vào khó khăn, đã lì xì cho các con chị đủ để trang trải cái tết ấm áp của gia đình chỉ 3 mẹ con.

Khi các con lon ton vào trường còn quay lại nói với chị:

- Mẹ thấy hai chị em con hôm nay có đẹp không?

- Bộ đồ mới vừa vẹn xinh quá hai công chúa của mẹ.

Chị bước ra khỏi trường học của hai con, lòng cũng hớn hở như các con Hiền, Thục. Hạnh nở nụ cười nhẹ nhàng khá đẹp, lộ cả hàm răng trắng muốt làm tăng thêm vẻ đẹp tự nhiên không son phấn của một góa phụ tuổi mới quá ba mươi.

 

Phạm Ngọc Dũ/ SG

 

Thứ Bảy, 14 tháng 11, 2026

999 . TIỂU LỤC THẦN PHONG - ĐẤT NƯỚC TÔI

                                                                                                    


Đất nước tôi nằm bên bờ biển Đông, một dải non sông dài từ Bắc đến Nam, qua bao đời dựng xây, giữ gìn, bồi đắp.

Đất nước tôi mấy ngàn năm chốn giặc Bắc phương, kháng cự sự đồng hóa, quật cường đứng lên giành lại chủ quyền.

Đất  nước tôi vốn nhập lại từ nhiều bộ phận. Có một phần Bắc bộ trung du, có Lâm Ấp, Chiêm Thành, Phù Nam, Chân Lạp…Rõ ràng cái lý mạnh được yếu thua.

Đất  nước tôi liên miên nội chiến, thắng làm vua thua hóa giặc. Những cuộc trả thù quỷ khốc thần kinh. Triều đại sau hủy diệt tất cả di sản văn vật của triều đại trước.

Đất nước tôi hợp lưu nhiều truyền thống văn hóa, có Nho giáo Tàu, có Phật giáo Ấn, thờ mẫu dân gian, vụ mùa lúa Chiêm và trống cơm từ văn hóa Champa.

Đất nước tôi Tây hóa từ khi người Pháp đến. Bao nhiêu máu chảy đầu rơi, thảm nạn mất nước nhưng cũng từ đấy tiếp cận văn minh cơ khí phương Tây.

Đất nước tôi hậu nội chiến đau thương, thống nhất địa lý nhưng lòng người chia ly tan nát. “Triệu người vui với triệu người buồn”*, tù đày, cải tạo, vượt biển, vượt biên…cào bằng bần cùng hóa người dân.

Đất  nước tôi cờ xí đỏ lòm, khẩu hiệu giăng khắp chốn, ngôn từ búa lớn đao to, khuôn sáo, giáo điều toàn lời ma mị. Làm dở như hạch nhưng cạp chẳng chừa chi.

Đất nước tôi rần rần những cơn lên đồng tập thể, ngạo nghễ một trận banh ao làng ngỡ đã trở thành đế quốc đàn anh. Tinh thần AQ tự sướng cộng thêm máu côn đồ “biết bố mày là ai không?” thiên hạ bốn bên cười khinh khi chẳng chấp đứa cuồng.

Đất nước tôi đồng tiền thống trị, “Cái gì không mua được bằng tiền sẽ mua được bằng nhiều tiền”**. Công lý, pháp luật, cửa quan…thông qua hết thảy.

Đất nước tôi nhập nhằng gian trá, đánh đồng thể chế với quốc gia, đảng phái là dân tộc. Lập lờ đánh lận con đen, phỉnh phờ gạt gẫm kẻ ngu, sản sinh ra đám mê muội mù mờ.

Đất nước tôi cổng chào “hoành tráng”, tượng đài “ấn tượng”, khắc tên những kẻ giết người như ngóe, càng say máu hung hăn càng cao bảng phong thần.

Đất nước tôi đốt pháo bông để người nghèo xem quên hết đói nghèo, được mùa mất giá, hàng xuất khẩu phải lạy lục anh “bạn bốn tốt mười sáu vàng” mở cửa hải quan.

Đất nước tôi “Đường tám thước rộng thênh thang”***, đường đi lên thiên đàng mịt mờ mút chỉ, càng đi càng bí bách chẳng biết hình dáng ra sao, duy chỉ biết một điều: không biết nó ở nơi nào và không bao giờ tới.

 

TLTP

*Lời ông Võ Văn Kiệt
** Câu nói của một đại gia khi ra tòa
*** thơ Tố Hữu

Chữ trong ngoặc”…”là ngôn từ thịnh hành trong nước

998 . BÓNG HÌNH CŨ Truyện ngắn. A.J. MCKENNA Nhà văn Anh (1888-1919) THÂN TRỌNG SƠN dịch và giới thiệu

 

Nhà văn A. J. MCKENNA (1888-1919)

Tên đầy đủ là McKenna James Andrew Joseph, thuở nhỏ học các trường St Patrick và St Dunstan, những cơ sở giáo dục Thiên chúa giáo ở quê nhà. Sau đó, có một thời gian ngắn làm việc cho ngành hoả xa rồi thử nghề viết báo trước khi chuyển về Ottawa làm thư ký tại công sở. Ông chăm chỉ công tác nên không bao lâu được bổ nhiệm vào làm tại Sở Công tác Ấn Độ, và làm thư ký riêng cho toàn quyền Sir John A. Macdonald. Ông làm công việc này trong mười năm . Trong thời gian này, ông học luật và thành thạo trong lĩnh vực luật pháp nên tiếp tục thăng tiến những năm sau đó. Cuộc đời công chức với nhiều biến chuyển thời cuộc khiến ông không còn thời gian để viết lách. Tháng tư năm 1917 ông xin nghỉ và về sống tại Victoria. Tháng 2 năm 1918 ông in vài bài trên các báo ở địa phương.

McKenna qua đời vì bệnh tim năm 1919.

Tác phẩm ông để lại không nhiều nhưng những truyện ngắn của ông đều gây tiếng vang. Ngoài truyện ngắn, ông còn viết tiểu thuyết và kịch.

Truyện ngắn giới thiệu dưới đây nguyên tác có tên là Old Ghosts, đăng trên trang eastoftheweb.com, là một trong hai truyện ngắn nổi tiếng nhất của ông ( truyện kia là Hope and Comfort. Tác giả khéo dẫn dắt người đọc lúc kể chuyện hiện tại lúc quay về quá khứ, theo những diễn biến tâm lý của nhân vật chỉ có cái tên ngắn ngủi là Jim. Ông già cô đơn và cô độc, ân hận về những điều đã làm lúc trẻ. Bút pháp lạnh lùng bằng những câu cụt ngủn, tả cảnh để nói về tình. Cái kết là một lối thoát cho nhân vật và cũng khiến người đọc thôi thấp thỏm trong cảnh ma quái âm u.

997 . NGUYỄN MINH NỮU Hồ Đình Nghiêm: Nhập Triền Thùy Thủ

  

Nguyễn Minh Nữu

Hồ Đình Nghiêm:

Nhập Triền Thùy Thủ

Chân dung Hồ Đình Nghiêm - dinhcuong

Tôi đọc và biết tên Hồ Đình Nghiêm vào khoảng giữa năm 1998. Đó là thời điểm đầu tiên tôi tìm đọc các tác giả hải ngoại. Và như thế, tôi biết Hồ Đình Nghiêm rất trễ, vì ông bắt đầu viết và nổi tiếng từ lâu lắm rồi. Năm 1980, từ trại tỵ nạn ở Hong Kong ông đã viết truyện đầu tay gửi đăng trên tạp chí Đất Mới bên Seattle, tờ báo do nhà văn Thanh Nam và Túy Hồng thực hiện. Sau đó, liên tục với các truyện ngắn đăng đều đặn trên các tạp chí văn chương nghệ thuật khác trên đất Mỹ. Ông nổi tiếng ngay vì lối viết mới và đầy sáng tạo trong thời điểm người Việt vừa chân ướt chân ráo tới vùng đất mới định cư. Tôi còn hơn thế nữa, đến Mỹ năm 1995, sau chiến tranh chấm dứt hai mươi năm, vài năm đầu còn lao đao nơi ăn chốn ở, việc làm và chỗ học hành cho con cái để ổn định cuộc sống, và khi thực sự có được ngày nghỉ sau một tuần “sáng đi làm trời còn đang tối, chiều trở về mặt trời đã lặn”.


Một sáng thứ bảy, tìm đến nhà sách Thế Hệ ở khu thương mại Eden (Virginia) thảnh thơi nhìn các đầu sách tiếng Việt, các tờ tạp chí văn học đang xuất bản tìm cho mình một vài cuốn để đọc cho biết chút sinh hoạt văn học mà đã từ lâu dù yêu thích vẫn không còn chút dây dưa nào. Thời điểm 1998 đó, sau này nhìn lại mới thấy đó là thời điểm còn rất vàng son của nền văn chương hải ngoại, trên kệ sách, các tạp chí văn học xuất bản hàng tháng đều đặn như Văn, Văn Học, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Làng Văn, các nhà xuất bản Đại Nam, Văn Nghệ, Tân Thư, Thời Văn, Văn Mới, Người Việt, Cành Nam… và nhiều nữa liên tục đưa ra các tác phẩm mới mà với những người mới định cư như tôi không đủ tiền để mua cho hết. Tôi chọn vài tờ tạp chí để mua, với lòng riêng là ít tốn kém mà lại đọc được nhiều. 

Trong những tờ tạp chí đó, tôi bồi hồi khi đọc được những tên tuổi thời danh ngày xưa như Mai Thảo, Du Tử Lê, Nguyễn Xuân Hoàng, Võ Phiến, Viên Linh, Luân Hoán, Hồ Trường An, Bùi Bảo Trúc… Ngạc nhiên và rất thú vị với nhiều tên tuổi lạ (thực ra đã rất quen thuộc với độc giả Việt trên đất Mỹ, chỉ lạ cho tôi là người mới định cư thôi) như nhà văn Trần Vũ ghi nhận trong một bài viết: “… Xuất hiện vô số người viết mới: Khế Iêm, Ngu Yên, Phạm Việt Cường, Phan Tấn Hải, Kiệt Tấn, Thường Quán, Cao Xuân Huy, Trịnh Y Thư, Nguyễn Ðức Lập, Nguyễn Ý Thuần, Hồ Ðình Nghiêm, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nguyễn Mạnh Trinh, Trần Trúc Giang, Trần Thị Kim Lan, Trần Thị Lai Hồng, Trân Sa, Lê Bi, Vũ Huy Quang, Trương Vũ, Thế Giang, Trần Vũ, Ðỗ Kh., Mai Kim Ngọc, Vũ Quỳnh Hương, Nhược Thủy (Y Chi)... Cũng chính trên diễn đàn này khởi đầu nền phê bình ngoài nước qua các bài viết đầu tiên của Thụy Khuê, Bùi Vĩnh Phúc và Nguyễn Hưng Quốc. Văn Học như thế đã ra đời trong hoàn cảnh vô cùng thuận tiện, với một nguồn nhân lực mới mẻ hùng hậu đang trong giai đoạn khởi viết.”

Tác giả mà mới đọc lần đầu đã náo nức muốn tìm đọc thêm là Hồ Đình Nghiêm. Không thể nhớ rõ Truyện hay Chuyện nào của ông đưa tôi vào cảm mến lâu dài này, tôi đọc thật nhiều những tác phẩm của ông trên các tạp chí chứ chưa hề có trong tay một ấn phẩm nào, đọc say mê, thích thú, ngấm ngầm đồng cảm mà chưa tìm ra câu trả lời xuyên suốt là điều gì trong các tác phẩm của ông cuốn hút tôi. Mãi sau này, khi đọc bài trả lời phỏng vấn của ông với Quỳnh My trên trang Hồn Quê, tôi mới tìm thấy câu trả lời cho chính mình.

“Tôi là đứa ham vui, ít để tâm vào chuyện lớn bé nào. Dạo đó, lâu rồi, sau khi gửi cho tạp chí Văn Học đôi ba truyện ngắn tôi liền mở lời muốn in một tập truyện. Tuần sau, thầy Từ Mẫn của nhà Văn Nghệ "bật đèn xanh" và "Nguyệt Thực" chính thức chào đời. Cho đến giờ này, đôi khi tôi tự hỏi: "Mày là nhà văn đấy à? Có thật không đó cha?!" Dạ thưa, tôi có làm việc gì ghê gớm đâu?”

Lối viết của Hồ Đình Nghiêm là chân thành pha trộn vào bỡn cợt, cái nồng cháy của tình yêu thường diễn tả bằng dửng dưng, viết tự nhiên và nối kết suy nghĩ vào các liên tưởng thật ngẫu hứng. Những chi tiết nhỏ được Hồ Đình Nghiêm nhấn mạnh trong các truyện của ông, đẩy người đọc vào các liên tưởng để rồi nhận lại vào mình những cảm giác (đôi khi tác giả cũng không ngờ tới) và đó là cái thành công kỳ diệu trong các truyện của Hồ Đình Nghiêm.

Đây là một đoạn trích trong truyện Động của Hồ Đình Nghiêm, chàng trai từ phương xa tìm về nguyên quán, muốn tìm lại chút dấu tích thân thế gia đình, theo lời mách bảo của một bạn quen, đã tìm tới một động gái, tìm một cô gái bán hoa tên Tiên có cùng quê quán ngày xưa. Chủ động là một mụ tú bà thời chiến tranh từng là giao liên.

“Sau chỗ ngồi của người đàn bà có lộng kiếng một vuông giấy vàng ố, lem luốc. Gã thanh niên không đọc ra những con chữ viết lên đó. Nó tựa mảnh bằng tốt nghiệp bổ túc văn hóa, giống bằng ban khen bám trụ kiên cường. Hoặc giả là tờ môn bài hành nghề? Mọi thứ giấy má đều giống nhau, ở cái chỗ nó chẳng có giá trị gì cả. Thậm chí khi dùng để trang trí, nó làm xấu lây những đồ vật đứng gần. Giấy có giá trị thường nhỏ hơn và chủ nhân thì chôn cất nó kỹ lưỡng chẳng dại phô trương. Nó liền với khúc ruột, mất mát thì đau đớn đến chảy nước mắt, giậm cẳng kêu than.”

“Chiếc áo của Tom vùng vằng thoát ra khỏi thân. Hắn ngồi yên, đón nhận cái độ nhún của tấm nệm đang chao đảo rồi bỗng ngừng bặt ở phía sau. Hắn nghe tiếng cười khoái trá của gã đàn ông khuất mặt ở phòng bên cạnh vọng dội qua. Tiếng thét sắc ngọt của một giọng nữ. Xa hơn, thỉnh thoảng một chiếc xe gắn máy rầm rộ mang tiếng nổ hục hặc phóng ngang. Tom quay đầu, nhìn những sợi tóc rối vướng che trên mặt Tiên. 

Cô ta ngó tấm lưng trần của Tom:
  - Có thể ngày mai anh khỏi cất công lặn lội đi đâu cho xa.
  - Tiên nói sao?
  Hắn hỏi, ngó xuống cái bao condom vuông vắn sắc cạnh vẫn còn nằm trong tay. Hắn ném xuống mặt nệm.
  - Có thể tối nay anh sẽ sớm biết ngọn ngành về cái xuất xứ của mình.
  Giọng Tiên ráo hoảnh.
  - Về hỏi má thử xem. Bả từng kể chuyện bom lửa đốt cháy nguyên cả cánh rừng, thằng con trai bả bị cháy sém một mảng lưng. Vết sẹo này có thể là cái căn cước của anh, không thể nhầm lẫn với ai khác.
  - Fuck...
  - Anh về hỏi bả thử đi. Can đảm mà đón nghe sự thật. Nếu muốn trả thù đời, cứ đè con Thúy Thanh ra mà xả oán. Tôi hết hứng thú rồi, cả ngày đi khách cũng đã hết xí quách.
  Tiên nói. Cô đi tới mở cửa. Trước khi đóng, thò đầu vào dặn:
  - Anh chỉ cần quẳng cho mẹ chủ khách sạn mười đô là mọi việc ô kê.
  Tom không có phản ứng. Hắn ngồi ôm đầu nghe tiếng rên từ phòng bên cạnh vọng qua. Tiếng chuyển động của thành giường va vào vách. Hắn ném chiếc gối vào khoảng trống:
  - Con đĩ mẹ mày. Má tao mà là chủ chứa sao?”

Nhà thơ Luân Hoán, một người đồng cư với Hồ Đình Nghiêm ở Canada, nói về Hồ Đình Nghiêm là: “Anh bạn của tôi giàu thân tình nhưng khá lười biếng trong giao du. Cả năm, ai cần đến anh thì chịu khó điện thoại, không thì nhà ai nấy ở, tuyệt đối anh chẳng bao giờ gọi thăm ai”.

Một câu dễ hiểu như vậy, nhưng khi đọc truyện của Hồ Đình Nghiêm tôi lại thấy là ông ta rất ít giao du ngoài đời thường là đúng, bởi vì thực tế ra trong từng bài viết của ông, ông đã giao du với quá nhiều người chưa từng gặp mặt ông. Đọc Truyện hay Chuyện của Hồ Đình Nghiêm cái cảm giác đầu tiên nhận được là sự gần gũi bởi lối hành văn thân mật và bối cảnh câu chuyện như chính mình đã từng tham dự, kế tiếp là cuốn hút bởi những suy nghĩ bộc trực, thông minh và nhiều mới lạ, bật cười với những lời liên tưởng bông lơn và thoáng chút gì chua chát giấu đằng sau. Và thực sự là như đang ngồi bất kỳ đâu đó trong quán cà phê, bên lề đường, gần góc phố cùng với một bạn thân chuyện trò phóng khoáng, và có cả bông lơn như:

… “Bản thân tôi, tuy cùng sinh hoạt trong một mái nhà nhưng chẳng mấy khi gần gũi nó. Tôi không hợp tính nó. Tôi quý và nể anh tôi hơn. Anh là một nhà văn. Có lần tôi đọc được trong nhật ký của anh một vài dòng ngắn thật lý thú. Anh kể lại chuyện đi khám bệnh của anh.

 - Thưa bác sĩ, đêm qua mắc mưa tôi bị ướt như chuột lột, rét run tựa thằn lằn đứt đuôi, nằm co quắp như tôm, ho như gà...

 - Anh qua phòng bên cạnh, nơi đó mới có bác sĩ thú y...

  Ở trang khác, anh viết chữ bay bướm, lời lẽ rất lộng ngôn: "Giờ chúng ta mới biết tại sao phụ nữ thường sống lâu hơn nam giới. Bởi vì họ không phải chịu đựng các bà vợ". (Mộng Lệ An)

Hoặc là:

“Khi tôi gọi xong ly cà phê và chọn được cái bàn có hai ghế trống thì bạn tới. Bạn tôi nằm trong danh sách những người thôi lao động ở trường đời, ăn tiền già, ăn hưu non hoặc hưởng một thứ trợ cấp nào đó từ chính phủ quan tâm đoái hoài chi viện. Tiền bạc rủng rỉnh tuy chẳng dư thừa nhưng thời gian thì giàu sụ chẳng biết cách tiêu cho hết. Rất đại gia. Đó là những ca sĩ nghiệp dư chỉ biết hát có đôi bài tủ, đại loại: Ôi, ta buồn ta đi lang thang bởi vì đâu… Hoặc: Nhắm mắt cho tôi tìm một thoáng hương xưa… Rất thân bại danh liệt.” (Chia Tay)

Chắc phải thêm một thí dụ nữa về cách tỏ tình của nhân vật trong truyện của Hồ Đình Nghiêm:

- Nếu được nên cho tôi thử một lần rồi sau đó hãy định lượng tới sức lực. Người ta sẽ xả thân lo việc mà chẳng hề mệt nếu họ ý thức đó là niềm hạnh phúc. Trúc có hiểu về chữ tình yêu không?

- Là cái gì?
- Là địa ngục mà trong đó giam chật những thiên thần.
- Hoang tưởng. Vậy thì đất sống của ác quỷ nằm ở nơi nao?
- Nằm đằng sau những lời từ chối.
(Mất Đất).

Lời tỏ tình vừa thông minh, dí dỏm và rất bông lơn theo một kiểu của Hồ Đình Nghiêm.

Đến với văn chương như một cuộc nhàn du, khi trả lời một câu hỏi là viết văn vì hoài bão hay là một thú tiêu khiển? Hồ Đình Nghiêm trả lời hoài bão thì chưa hề toan tính, còn thú tiêu khiển thì phải sửa là hành xác đúng hơn, và tường thuật thật ngắn chuyện khởi đầu cầm bút… cho đến bây giờ:

“Chuyện như thế này: Tôi tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế năm 1978. Bỏ nhiệm sở vì không thích làm cán bộ Thông tin văn hóa. Lấy vợ, sinh con và gia đình vợ cho tiền bồng bế nhau vượt biên năm 1980. Qua Hong Kong, chạm mặt đời sống mới, giấy bút khi ấy giúp tôi làm nhẹ nỗi buồn. Hoàn cảnh đó, hội họa không thiết thực bằng văn chương. Trong trại tị nạn, cách giết thời giờ hữu hiệu nhất là đùa cợt với chữ nghĩa. Cứ thế mà mình "lậm" hồi nào không hay. Nghĩ cho cùng, tôi không chọn nghiệp mà cũng chẳng lập nghiệp. Vui thì đậu mà buồn thì bay.”

Chính cái tâm vô vọng không cầu đó cùng với cái nhìn sắc sảo thông minh dí dỏm đã tạo ra một bút pháp thú vị. Truyện và Chuyện của ông có trinh thám, hình sự, diễm tình, dục tính, bi kịch, tiếu ngạo và cả hồi ký nhưng đều được kể lại hồn nhiên như kẻ “đứng bên lề”, thanh thản như “chẳng có gì đáng để ý” nhưng lạ sao, người đọc thấy như mình có mặt  trong những dòng chữ đó, và chắc người đời sau, khi đọc ông, sẽ thấy hiển hiện được nhiều góc cạnh chân thực của cuộc sống nửa thế kỷ từ sau 1975 cho đến 2023. Đã được như vậy, thì còn gì hơn.

Tác phẩm của Hồ Đình Nghiêm làm tôi nghĩ tới một công án Thiền, đó là Thập Mục Ngưu Đồ, ông đã tự vượt qua các giai đoạn Thấy dấu, Tìm trâu, Thấy trâu, Chăn trâu... để rồi Nhập triền thùy thủ (Thõng Tay Vào Chợ) 

Nhập triền thùy thủ
Lộ hung tiển túc nhập triền lai
Mạt thổ đồ khôi tiếu mãn tai
Bất dụng thần tiên chân bí quyết
Trực giáo khô mộc phóng hoa khai

Bản dịch của Tuệ Sỹ:

Thõng Tay Vào Chợ.
Chân trần bày ngực thẳng vào thành
Tô đất trét bùn nụ cười thanh
Bí quyết thần tiên đâu cần đến
Cây khô cũng khiến nở hoa lành.     

Xin thứ lỗi cho tôi, một kẻ thiểu học về Thiền khỏi phải chú giải nhiều lời về bài kệ, hơn vậy, tôi cũng không hề đọc một truyện hay chuyện nào của Hồ Đình Nghiêm về đề tài này, nhưng cái hình ảnh của một người đi vào chợ (Đời…) không mang theo một thứ gì để bán (Kiến văn, kinh nghiệm, triết lý, đạo đức…), cũng chẳng mang theo một cái túi giỏ nào để mua (danh vọng, lợi quyền…) làm tôi nghĩ tới những điều Hồ Đình Nghiêm viết xuống và phổ biến từ hơn bốn mươi năm qua. Tôi nghĩ ông là một nhà văn có sức cuốn hút lớn, và là một trong số ít người viết văn hay nhất của hải ngoại sống cùng thời với ông. Trân trọng ông.

Nguyễn Minh Nữu

Virginia, tháng 6/2023