HUYỀN THOẠI VỀ CON NGƯỜI
Tô
Thuỳ Yên
Tác giả Lời
tựa (*) cho tập nhạc "Ca khúc Trịnh Công Sơn")
Nguồn:
http://www.tcs-home.org/ban-be/articles/HuyenThoaiVeConNguoi
Nếu ở vào một thời đại khác, có
lẽ anh đã chẳng viết những ca khúc này.
Những ca khúc với nhịp nói kể
récitativo rã rời, bải hoại, thảm thiết cùng độ đàn trên điệu blues đau nghẹn,
đè nén công phẫn, điệu của một màu da nô lệ.
Những ca khúc như những bản chúc thư
của con người trong tôi.
Mỗi ca khúc như một lời trối trăng
tuyệt mệnh vừa đủ cho đời người, một bài thôi tưởng không cần nói thêm cũng
xong.
Những ca khúc dựng lên viễn tượng ghê
rợn của thế giới sau ngày cuối cùng, một thế giới lạnh lẽo, cô tịch, im lìm
trên đó những dấu tích nhân loại đã bị bôi xóa, chỉ còn mỗi con người độc nhất
sống sót lủi thủi đi tìm trong vô vọng cái ý niệm về mình.
Những ca khúc như những bản spírituals
để đám đông bị giam hãm chờ chết đồng ca trong cơn đại nạn.
Những ca khúc như những báo hiệu cuối
cùng của đêm tối vĩnh cửu trên trần gian.
Những ca khúc như những lời kể tội
chung thẩm để chẳng buộc tội ai hết, nếu chẳng phải để buộc tội chính mình.
Những ca khúc như những tra vấn quyết
liệt về đời nguời nhìn thấy qua một chuyến phiêu lưu của hữu hạn trong ngàn
trùng vô hạn.
Ðã tan biến tự bao giờ cái áo tưởng
chói lòa này? nghệ thuật, khi đi đến tận cùng hành trình của nó, sẽ giải phóng
con người khỏi cái thân phận nghiệt ngã.
Bây giờ, hơn bao giờ hết, chúng ta lại
nghiệm thấy một cách chua xót rằng nghệ thuật đã dìm con người sâu hơn trong
nỗi khốn khổ chung thân cửa nó, đã trói con người chặt hơn vào những thực tại
khiếp đảm của nó.
Ở đây, vì tình thế đau đớn đặc biệt
của quê hương, chúng ta phải gánh chịu gấp đôi thân phận nhân loại.
Do đó, có vài người tâm hồn giản dị đã
vội kết luận rằng những ca khúc này của anh là những tác phẩm phản chiến để
buộc tội anh về những tác dụng nguy hại của chúng đối với đám đông trong giai
đoạn nghiêm trọng này của đất nước.
Chẳng lẽ chúng ta lại lên tiếng trách
móc sao những người lại nỡ mang đặt nghệ thuật vào trong một cuộc đầu tư ngắn
hạn và chắc chắn thua lỗ.
Nghệ thuật khi đã hình thành, là một
nhận thức bao quát về đời sống, là cánh hồng bay bổng tuyệt vời, chớ đâu phải
là con gà què ăn quẩn cối xay.
Phải vậy không anh ?
Que nous reste-t-il de sacré ?
Ðối với câu hỏi đã xưa này của Vigny,
chúng ta cũng chẳng cần phải trả lời dài dòng thêm nữa.
Chẳng lẽ lại trả lời rằng anh chỉ còn
có cây đàn cùng những lời ca thảm thiết bám đau trí não hay sao?
Những ước vọng hiệp sĩ của chúng ta
trong thời tuổi nhỏ đã được chôn sâu nơi bãi sầu cùng với tuổi nhỏ tự hủy hoại
sớm hơn hạn kỳ.
Bài học đắt giá nhất chúng ta đã thu
thập được dưới sân của thế kỷ này là cái chết của con người khai báo bởi
Malraux.
Thành thử, trong những ca khúc này,
thêm một lần nữa, anh khai dạng huyền thoại về con người, thảm kịch của kẻ xa
lạ nơi trần thế lưu đày, những tư tưởng phổ biến trong thời đại.
Lại có vài người cũng vội nhận định
rằng nghệ thuật của anh thắm đượm màu sắc tôn giáo, thiêng liêng.
Thật ra huyền thoại là gì nếu nó chẳng
phải là một câu truyện ngụ ngôn nhằm giải thích sự khởi đầu của thế giới, là
một câu truyện kể về sự sáng tạo sơ khai.
Nói cách khác, huyền thoại cũng là
giấc mộng đi tìm ý nghĩa chính đáng cho đời sống.
Dùng tới huyền thoại tức ước muốn làm
lại thế giới.
Từ đó suy đi, tôi tưởng tượng sẽ được
nghe dưới tên anh, một ca khúc của hy vọng xanh rờn nhu lá non mở phơi trong
một buổi sáng tinh sương tôi thức dậy còn nhìn thấy mặt trời, còn nhìn thấy
đồng loại, nhất là còn nhìn thấy con người trong tôi.
Xin mượn câu đầu của truyện tình
Tristan để làm câu chót của bài này:
Seigneurs, vous plaít-il d'entendre un
beau conte... ?
Tô Thùy Yên
01/1967
