999 . TIỂU LỤC THẦN PHONG - ĐẤT NƯỚC TÔI

                                                                                                    

Đất nước tôi nằm bên bờ biển Đông, một dải non sông dài từ Bắc đến Nam, qua bao đời dựng xây, giữ gìn, bồi đắp.

Đất nước tôi mấy ngàn năm chốn giặc Bắc phương, kháng cự sự đồng hóa, quật cường đứng lên giành lại chủ quyền.

Đất  nước tôi vốn nhập lại từ nhiều bộ phận. Có một phần Bắc bộ trung du, có Lâm Ấp, Chiêm Thành, Phù Nam, Chân Lạp…Rõ ràng cái lý mạnh được yếu thua.

Đất  nước tôi liên miên nội chiến, thắng làm vua thua hóa giặc. Những cuộc trả thù quỷ khốc thần kinh. Triều đại sau hủy diệt tất cả di sản văn vật của triều đại trước.

Đất nước tôi hợp lưu nhiều truyền thống văn hóa, có Nho giáo Tàu, có Phật giáo Ấn, thờ mẫu dân gian, vụ mùa lúa Chiêm và trống cơm từ văn hóa Champa.

Đất nước tôi Tây hóa từ khi người Pháp đến. Bao nhiêu máu chảy đầu rơi, thảm nạn mất nước nhưng cũng từ đấy tiếp cận văn minh cơ khí phương Tây.

Đất nước tôi hậu nội chiến đau thương, thống nhất địa lý nhưng lòng người chia ly tan nát. “Triệu người vui với triệu người buồn”*, tù đày, cải tạo, vượt biển, vượt biên…cào bằng bần cùng hóa người dân.

Đất  nước tôi cờ xí đỏ lòm, khẩu hiệu giăng khắp chốn, ngôn từ búa lớn đao to, khuôn sáo, giáo điều toàn lời ma mị. Làm dở như hạch nhưng cạp chẳng chừa chi.

Đất nước tôi rần rần những cơn lên đồng tập thể, ngạo nghễ một trận banh ao làng ngỡ đã trở thành đế quốc đàn anh. Tinh thần AQ tự sướng cộng thêm máu côn đồ “biết bố mày là ai không?” thiên hạ bốn bên cười khinh khi chẳng chấp đứa cuồng.

Đất nước tôi đồng tiền thống trị, “Cái gì không mua được bằng tiền sẽ mua được bằng nhiều tiền”**. Công lý, pháp luật, cửa quan…thông qua hết thảy.

Đất nước tôi nhập nhằng gian trá, đánh đồng thể chế với quốc gia, đảng phái là dân tộc. Lập lờ đánh lận con đen, phỉnh phờ gạt gẫm kẻ ngu, sản sinh ra đám mê muội mù mờ.

Đất nước tôi cổng chào “hoành tráng”, tượng đài “ấn tượng”, khắc tên những kẻ giết người như ngóe, càng say máu hung hăn càng cao bảng phong thần.

Đất nước tôi đốt pháo bông để người nghèo xem quên hết đói nghèo, được mùa mất giá, hàng xuất khẩu phải lạy lục anh “bạn bốn tốt mười sáu vàng” mở cửa hải quan.

Đất nước tôi “Đường tám thước rộng thênh thang”***, đường đi lên thiên đàng mịt mờ mút chỉ, càng đi càng bí bách chẳng biết hình dáng ra sao, duy chỉ biết một điều: không biết nó ở nơi nào và không bao giờ tới.

 

TLTP

*Lời ông Võ Văn Kiệt
** Câu nói của một đại gia khi ra tòa
*** thơ Tố Hữu

Chữ trong ngoặc”…”là ngôn từ thịnh hành trong nước

998 . BÓNG HÌNH CŨ Truyện ngắn. A.J. MCKENNA Nhà văn Anh (1888-1919) THÂN TRỌNG SƠN dịch và giới thiệu

 

Nhà văn A. J. MCKENNA (1888-1919)

Tên đầy đủ là McKenna James Andrew Joseph, thuở nhỏ học các trường St Patrick và St Dunstan, những cơ sở giáo dục Thiên chúa giáo ở quê nhà. Sau đó, có một thời gian ngắn làm việc cho ngành hoả xa rồi thử nghề viết báo trước khi chuyển về Ottawa làm thư ký tại công sở. Ông chăm chỉ công tác nên không bao lâu được bổ nhiệm vào làm tại Sở Công tác Ấn Độ, và làm thư ký riêng cho toàn quyền Sir John A. Macdonald. Ông làm công việc này trong mười năm . Trong thời gian này, ông học luật và thành thạo trong lĩnh vực luật pháp nên tiếp tục thăng tiến những năm sau đó. Cuộc đời công chức với nhiều biến chuyển thời cuộc khiến ông không còn thời gian để viết lách. Tháng tư năm 1917 ông xin nghỉ và về sống tại Victoria. Tháng 2 năm 1918 ông in vài bài trên các báo ở địa phương.

McKenna qua đời vì bệnh tim năm 1919.

Tác phẩm ông để lại không nhiều nhưng những truyện ngắn của ông đều gây tiếng vang. Ngoài truyện ngắn, ông còn viết tiểu thuyết và kịch.

Truyện ngắn giới thiệu dưới đây nguyên tác có tên là Old Ghosts, đăng trên trang eastoftheweb.com, là một trong hai truyện ngắn nổi tiếng nhất của ông ( truyện kia là Hope and Comfort. Tác giả khéo dẫn dắt người đọc lúc kể chuyện hiện tại lúc quay về quá khứ, theo những diễn biến tâm lý của nhân vật chỉ có cái tên ngắn ngủi là Jim. Ông già cô đơn và cô độc, ân hận về những điều đã làm lúc trẻ. Bút pháp lạnh lùng bằng những câu cụt ngủn, tả cảnh để nói về tình. Cái kết là một lối thoát cho nhân vật và cũng khiến người đọc thôi thấp thỏm trong cảnh ma quái âm u.

997 . NGUYỄN MINH NỮU Hồ Đình Nghiêm: Nhập Triền Thùy Thủ

  

Nguyễn Minh Nữu

Hồ Đình Nghiêm:

Nhập Triền Thùy Thủ

Chân dung Hồ Đình Nghiêm - dinhcuong

Tôi đọc và biết tên Hồ Đình Nghiêm vào khoảng giữa năm 1998. Đó là thời điểm đầu tiên tôi tìm đọc các tác giả hải ngoại. Và như thế, tôi biết Hồ Đình Nghiêm rất trễ, vì ông bắt đầu viết và nổi tiếng từ lâu lắm rồi. Năm 1980, từ trại tỵ nạn ở Hong Kong ông đã viết truyện đầu tay gửi đăng trên tạp chí Đất Mới bên Seattle, tờ báo do nhà văn Thanh Nam và Túy Hồng thực hiện. Sau đó, liên tục với các truyện ngắn đăng đều đặn trên các tạp chí văn chương nghệ thuật khác trên đất Mỹ. Ông nổi tiếng ngay vì lối viết mới và đầy sáng tạo trong thời điểm người Việt vừa chân ướt chân ráo tới vùng đất mới định cư. Tôi còn hơn thế nữa, đến Mỹ năm 1995, sau chiến tranh chấm dứt hai mươi năm, vài năm đầu còn lao đao nơi ăn chốn ở, việc làm và chỗ học hành cho con cái để ổn định cuộc sống, và khi thực sự có được ngày nghỉ sau một tuần “sáng đi làm trời còn đang tối, chiều trở về mặt trời đã lặn”.

Một sáng thứ bảy, tìm đến nhà sách Thế Hệ ở khu thương mại Eden (Virginia) thảnh thơi nhìn các đầu sách tiếng Việt, các tờ tạp chí văn học đang xuất bản tìm cho mình một vài cuốn để đọc cho biết chút sinh hoạt văn học mà đã từ lâu dù yêu thích vẫn không còn chút dây dưa nào. Thời điểm 1998 đó, sau này nhìn lại mới thấy đó là thời điểm còn rất vàng son của nền văn chương hải ngoại, trên kệ sách, các tạp chí văn học xuất bản hàng tháng đều đặn như Văn, Văn Học, Hợp Lưu, Thế Kỷ 21, Làng Văn, các nhà xuất bản Đại Nam, Văn Nghệ, Tân Thư, Thời Văn, Văn Mới, Người Việt, Cành Nam… và nhiều nữa liên tục đưa ra các tác phẩm mới mà với những người mới định cư như tôi không đủ tiền để mua cho hết. Tôi chọn vài tờ tạp chí để mua, với lòng riêng là ít tốn kém mà lại đọc được nhiều. 

Trong những tờ tạp chí đó, tôi bồi hồi khi đọc được những tên tuổi thời danh ngày xưa như Mai Thảo, Du Tử Lê, Nguyễn Xuân Hoàng, Võ Phiến, Viên Linh, Luân Hoán, Hồ Trường An, Bùi Bảo Trúc… Ngạc nhiên và rất thú vị với nhiều tên tuổi lạ (thực ra đã rất quen thuộc với độc giả Việt trên đất Mỹ, chỉ lạ cho tôi là người mới định cư thôi) như nhà văn Trần Vũ ghi nhận trong một bài viết: “… Xuất hiện vô số người viết mới: Khế Iêm, Ngu Yên, Phạm Việt Cường, Phan Tấn Hải, Kiệt Tấn, Thường Quán, Cao Xuân Huy, Trịnh Y Thư, Nguyễn Ðức Lập, Nguyễn Ý Thuần, Hồ Ðình Nghiêm, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nguyễn Mạnh Trinh, Trần Trúc Giang, Trần Thị Kim Lan, Trần Thị Lai Hồng, Trân Sa, Lê Bi, Vũ Huy Quang, Trương Vũ, Thế Giang, Trần Vũ, Ðỗ Kh., Mai Kim Ngọc, Vũ Quỳnh Hương, Nhược Thủy (Y Chi)... Cũng chính trên diễn đàn này khởi đầu nền phê bình ngoài nước qua các bài viết đầu tiên của Thụy Khuê, Bùi Vĩnh Phúc và Nguyễn Hưng Quốc. Văn Học như thế đã ra đời trong hoàn cảnh vô cùng thuận tiện, với một nguồn nhân lực mới mẻ hùng hậu đang trong giai đoạn khởi viết.”

Tác giả mà mới đọc lần đầu đã náo nức muốn tìm đọc thêm là Hồ Đình Nghiêm. Không thể nhớ rõ Truyện hay Chuyện nào của ông đưa tôi vào cảm mến lâu dài này, tôi đọc thật nhiều những tác phẩm của ông trên các tạp chí chứ chưa hề có trong tay một ấn phẩm nào, đọc say mê, thích thú, ngấm ngầm đồng cảm mà chưa tìm ra câu trả lời xuyên suốt là điều gì trong các tác phẩm của ông cuốn hút tôi. Mãi sau này, khi đọc bài trả lời phỏng vấn của ông với Quỳnh My trên trang Hồn Quê, tôi mới tìm thấy câu trả lời cho chính mình.

“Tôi là đứa ham vui, ít để tâm vào chuyện lớn bé nào. Dạo đó, lâu rồi, sau khi gửi cho tạp chí Văn Học đôi ba truyện ngắn tôi liền mở lời muốn in một tập truyện. Tuần sau, thầy Từ Mẫn của nhà Văn Nghệ "bật đèn xanh" và "Nguyệt Thực" chính thức chào đời. Cho đến giờ này, đôi khi tôi tự hỏi: "Mày là nhà văn đấy à? Có thật không đó cha?!" Dạ thưa, tôi có làm việc gì ghê gớm đâu?”

Lối viết của Hồ Đình Nghiêm là chân thành pha trộn vào bỡn cợt, cái nồng cháy của tình yêu thường diễn tả bằng dửng dưng, viết tự nhiên và nối kết suy nghĩ vào các liên tưởng thật ngẫu hứng. Những chi tiết nhỏ được Hồ Đình Nghiêm nhấn mạnh trong các truyện của ông, đẩy người đọc vào các liên tưởng để rồi nhận lại vào mình những cảm giác (đôi khi tác giả cũng không ngờ tới) và đó là cái thành công kỳ diệu trong các truyện của Hồ Đình Nghiêm.

Đây là một đoạn trích trong truyện Động của Hồ Đình Nghiêm, chàng trai từ phương xa tìm về nguyên quán, muốn tìm lại chút dấu tích thân thế gia đình, theo lời mách bảo của một bạn quen, đã tìm tới một động gái, tìm một cô gái bán hoa tên Tiên có cùng quê quán ngày xưa. Chủ động là một mụ tú bà thời chiến tranh từng là giao liên.

“Sau chỗ ngồi của người đàn bà có lộng kiếng một vuông giấy vàng ố, lem luốc. Gã thanh niên không đọc ra những con chữ viết lên đó. Nó tựa mảnh bằng tốt nghiệp bổ túc văn hóa, giống bằng ban khen bám trụ kiên cường. Hoặc giả là tờ môn bài hành nghề? Mọi thứ giấy má đều giống nhau, ở cái chỗ nó chẳng có giá trị gì cả. Thậm chí khi dùng để trang trí, nó làm xấu lây những đồ vật đứng gần. Giấy có giá trị thường nhỏ hơn và chủ nhân thì chôn cất nó kỹ lưỡng chẳng dại phô trương. Nó liền với khúc ruột, mất mát thì đau đớn đến chảy nước mắt, giậm cẳng kêu than.”

“Chiếc áo của Tom vùng vằng thoát ra khỏi thân. Hắn ngồi yên, đón nhận cái độ nhún của tấm nệm đang chao đảo rồi bỗng ngừng bặt ở phía sau. Hắn nghe tiếng cười khoái trá của gã đàn ông khuất mặt ở phòng bên cạnh vọng dội qua. Tiếng thét sắc ngọt của một giọng nữ. Xa hơn, thỉnh thoảng một chiếc xe gắn máy rầm rộ mang tiếng nổ hục hặc phóng ngang. Tom quay đầu, nhìn những sợi tóc rối vướng che trên mặt Tiên. 

Cô ta ngó tấm lưng trần của Tom:
  - Có thể ngày mai anh khỏi cất công lặn lội đi đâu cho xa.
  - Tiên nói sao?
  Hắn hỏi, ngó xuống cái bao condom vuông vắn sắc cạnh vẫn còn nằm trong tay. Hắn ném xuống mặt nệm.
  - Có thể tối nay anh sẽ sớm biết ngọn ngành về cái xuất xứ của mình.
  Giọng Tiên ráo hoảnh.
  - Về hỏi má thử xem. Bả từng kể chuyện bom lửa đốt cháy nguyên cả cánh rừng, thằng con trai bả bị cháy sém một mảng lưng. Vết sẹo này có thể là cái căn cước của anh, không thể nhầm lẫn với ai khác.
  - Fuck...
  - Anh về hỏi bả thử đi. Can đảm mà đón nghe sự thật. Nếu muốn trả thù đời, cứ đè con Thúy Thanh ra mà xả oán. Tôi hết hứng thú rồi, cả ngày đi khách cũng đã hết xí quách.
  Tiên nói. Cô đi tới mở cửa. Trước khi đóng, thò đầu vào dặn:
  - Anh chỉ cần quẳng cho mẹ chủ khách sạn mười đô là mọi việc ô kê.
  Tom không có phản ứng. Hắn ngồi ôm đầu nghe tiếng rên từ phòng bên cạnh vọng qua. Tiếng chuyển động của thành giường va vào vách. Hắn ném chiếc gối vào khoảng trống:
  - Con đĩ mẹ mày. Má tao mà là chủ chứa sao?”

Nhà thơ Luân Hoán, một người đồng cư với Hồ Đình Nghiêm ở Canada, nói về Hồ Đình Nghiêm là: “Anh bạn của tôi giàu thân tình nhưng khá lười biếng trong giao du. Cả năm, ai cần đến anh thì chịu khó điện thoại, không thì nhà ai nấy ở, tuyệt đối anh chẳng bao giờ gọi thăm ai”.

Một câu dễ hiểu như vậy, nhưng khi đọc truyện của Hồ Đình Nghiêm tôi lại thấy là ông ta rất ít giao du ngoài đời thường là đúng, bởi vì thực tế ra trong từng bài viết của ông, ông đã giao du với quá nhiều người chưa từng gặp mặt ông. Đọc Truyện hay Chuyện của Hồ Đình Nghiêm cái cảm giác đầu tiên nhận được là sự gần gũi bởi lối hành văn thân mật và bối cảnh câu chuyện như chính mình đã từng tham dự, kế tiếp là cuốn hút bởi những suy nghĩ bộc trực, thông minh và nhiều mới lạ, bật cười với những lời liên tưởng bông lơn và thoáng chút gì chua chát giấu đằng sau. Và thực sự là như đang ngồi bất kỳ đâu đó trong quán cà phê, bên lề đường, gần góc phố cùng với một bạn thân chuyện trò phóng khoáng, và có cả bông lơn như:

… “Bản thân tôi, tuy cùng sinh hoạt trong một mái nhà nhưng chẳng mấy khi gần gũi nó. Tôi không hợp tính nó. Tôi quý và nể anh tôi hơn. Anh là một nhà văn. Có lần tôi đọc được trong nhật ký của anh một vài dòng ngắn thật lý thú. Anh kể lại chuyện đi khám bệnh của anh.

 - Thưa bác sĩ, đêm qua mắc mưa tôi bị ướt như chuột lột, rét run tựa thằn lằn đứt đuôi, nằm co quắp như tôm, ho như gà...

 - Anh qua phòng bên cạnh, nơi đó mới có bác sĩ thú y...

  Ở trang khác, anh viết chữ bay bướm, lời lẽ rất lộng ngôn: "Giờ chúng ta mới biết tại sao phụ nữ thường sống lâu hơn nam giới. Bởi vì họ không phải chịu đựng các bà vợ". (Mộng Lệ An)

Hoặc là:

“Khi tôi gọi xong ly cà phê và chọn được cái bàn có hai ghế trống thì bạn tới. Bạn tôi nằm trong danh sách những người thôi lao động ở trường đời, ăn tiền già, ăn hưu non hoặc hưởng một thứ trợ cấp nào đó từ chính phủ quan tâm đoái hoài chi viện. Tiền bạc rủng rỉnh tuy chẳng dư thừa nhưng thời gian thì giàu sụ chẳng biết cách tiêu cho hết. Rất đại gia. Đó là những ca sĩ nghiệp dư chỉ biết hát có đôi bài tủ, đại loại: Ôi, ta buồn ta đi lang thang bởi vì đâu… Hoặc: Nhắm mắt cho tôi tìm một thoáng hương xưa… Rất thân bại danh liệt.” (Chia Tay)

Chắc phải thêm một thí dụ nữa về cách tỏ tình của nhân vật trong truyện của Hồ Đình Nghiêm:

- Nếu được nên cho tôi thử một lần rồi sau đó hãy định lượng tới sức lực. Người ta sẽ xả thân lo việc mà chẳng hề mệt nếu họ ý thức đó là niềm hạnh phúc. Trúc có hiểu về chữ tình yêu không?

- Là cái gì?
- Là địa ngục mà trong đó giam chật những thiên thần.
- Hoang tưởng. Vậy thì đất sống của ác quỷ nằm ở nơi nao?
- Nằm đằng sau những lời từ chối.
(Mất Đất).

Lời tỏ tình vừa thông minh, dí dỏm và rất bông lơn theo một kiểu của Hồ Đình Nghiêm.

Đến với văn chương như một cuộc nhàn du, khi trả lời một câu hỏi là viết văn vì hoài bão hay là một thú tiêu khiển? Hồ Đình Nghiêm trả lời hoài bão thì chưa hề toan tính, còn thú tiêu khiển thì phải sửa là hành xác đúng hơn, và tường thuật thật ngắn chuyện khởi đầu cầm bút… cho đến bây giờ:

“Chuyện như thế này: Tôi tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế năm 1978. Bỏ nhiệm sở vì không thích làm cán bộ Thông tin văn hóa. Lấy vợ, sinh con và gia đình vợ cho tiền bồng bế nhau vượt biên năm 1980. Qua Hong Kong, chạm mặt đời sống mới, giấy bút khi ấy giúp tôi làm nhẹ nỗi buồn. Hoàn cảnh đó, hội họa không thiết thực bằng văn chương. Trong trại tị nạn, cách giết thời giờ hữu hiệu nhất là đùa cợt với chữ nghĩa. Cứ thế mà mình "lậm" hồi nào không hay. Nghĩ cho cùng, tôi không chọn nghiệp mà cũng chẳng lập nghiệp. Vui thì đậu mà buồn thì bay.”

Chính cái tâm vô vọng không cầu đó cùng với cái nhìn sắc sảo thông minh dí dỏm đã tạo ra một bút pháp thú vị. Truyện và Chuyện của ông có trinh thám, hình sự, diễm tình, dục tính, bi kịch, tiếu ngạo và cả hồi ký nhưng đều được kể lại hồn nhiên như kẻ “đứng bên lề”, thanh thản như “chẳng có gì đáng để ý” nhưng lạ sao, người đọc thấy như mình có mặt  trong những dòng chữ đó, và chắc người đời sau, khi đọc ông, sẽ thấy hiển hiện được nhiều góc cạnh chân thực của cuộc sống nửa thế kỷ từ sau 1975 cho đến 2023. Đã được như vậy, thì còn gì hơn.

Tác phẩm của Hồ Đình Nghiêm làm tôi nghĩ tới một công án Thiền, đó là Thập Mục Ngưu Đồ, ông đã tự vượt qua các giai đoạn Thấy dấu, Tìm trâu, Thấy trâu, Chăn trâu... để rồi Nhập triền thùy thủ (Thõng Tay Vào Chợ) 

Nhập triền thùy thủ
Lộ hung tiển túc nhập triền lai
Mạt thổ đồ khôi tiếu mãn tai
Bất dụng thần tiên chân bí quyết
Trực giáo khô mộc phóng hoa khai

Bản dịch của Tuệ Sỹ:

Thõng Tay Vào Chợ.
Chân trần bày ngực thẳng vào thành
Tô đất trét bùn nụ cười thanh
Bí quyết thần tiên đâu cần đến
Cây khô cũng khiến nở hoa lành.     

Xin thứ lỗi cho tôi, một kẻ thiểu học về Thiền khỏi phải chú giải nhiều lời về bài kệ, hơn vậy, tôi cũng không hề đọc một truyện hay chuyện nào của Hồ Đình Nghiêm về đề tài này, nhưng cái hình ảnh của một người đi vào chợ (Đời…) không mang theo một thứ gì để bán (Kiến văn, kinh nghiệm, triết lý, đạo đức…), cũng chẳng mang theo một cái túi giỏ nào để mua (danh vọng, lợi quyền…) làm tôi nghĩ tới những điều Hồ Đình Nghiêm viết xuống và phổ biến từ hơn bốn mươi năm qua. Tôi nghĩ ông là một nhà văn có sức cuốn hút lớn, và là một trong số ít người viết văn hay nhất của hải ngoại sống cùng thời với ông. Trân trọng ông.

Nguyễn Minh Nữu

Virginia, tháng 6/2023

996 . NGUYỄN MINH NỮU Làm Báo Ở Washington DC

 

 Nguyễn Minh Nữu - Ảnh PCH

Định cư tại Mỹ năm 1995. Ở tuổi 45, tôi có 5 năm thơ dại sinh trưởng tại Hà Nội, có 20 năm đi học, đi lính và sống với Việt Nam Cộng Hòa, sau 1975 có 20 năm lăn lộn kiếm sống với Việt Nam Cộng Sản, tôi còn bao nhiêu năm để sống với đất nước tự do Hoa Kỳ nữa đây? Đến Mỹ ở lứa tuổi quá lứa cho đi học, những đam mê đọc và viết từ thời thanh niên đã tự giấu mình suốt mấy chục năm, một gia đình nhỏ những đứa con chưa đến tuổi trưởng thành, mọi thứ đều tạm gác lại cho tương lai của lứa đời sau.

Khi định cư tại Hoa Kỳ, niềm mơ ước đầu tiên và lớn nhất của mình là được cầm bút trở lại. Không thể sống toàn thời gian bằng ngòi bút như khao khát, nên tôi tìm kiếm việc làm từ ngành báo chí. Trong vùng, đang có nhiều tờ tuần báo phát hành. Tất cả các tờ báo này đều là tập hợp của các bản tin thời sự, bình luận chính trị và quảng cáo. Trong đó, có bốn tờ báo mạnh, mạnh nghĩa là có nhiều quảng cáo, tờ báo dày và có một phong cách riêng như nhắm vào một thành phần độc giả thí dụ về Phụ Nữ, về Chính Trị, về Xã hội và về một ngành nghề như Nail. Nhưng Văn Chương hoàn toàn vắng bóng trong các tờ báo này. Bước khởi đầu là tôi gọi điện đến xin việc và bị từ chối vì đã đủ người. Sau đó, thấy một quảng cáo cần người đánh máy tiếng Việt, tôi gọi điện đến xin việc và được gọi tới phỏng vấn.

Người tôi gặp là Lê Khiêm. Khiêm còn trẻ, đang là người cung cấp các bản tin cho các báo Việt Ngữ trong vùng.  Sau năm 1975, Hiệu trưởng trường trung học Văn Học tại Đà Lạt cũ là Chử Bá Anh định cư tại vùng Hoa Thịnh Đốn. Ông hình thành một cơ quan thông tấn, chuyên nghiên cứu và dịch thuật các bản tin quốc tế liên quan đến Việt Nam từ các hãng thông tấn Mỹ, các tư liệu văn học cũ và các sinh hoạt người Việt khắp nơi trên thế giới, đúc kết thành một bản tin mỗi ngày, cung cấp cho những người có nhu cầu đặt mua, và các tờ báo Việt Ngữ làm tư liệu. Khi ông Chử Bá Anh từ trần, người cộng tác với ông là Lê Khiêm tiếp nối công việc đó.

Lê Khiêm còn trẻ, năng động và nồng nhiệt. Khiêm hỏi tôi có biết đánh chữ tiếng Việt không? Tôi gật đầu, Khiêm đưa tôi một một xấp giấy viết tay, và chỉ cho tôi một cái Computer bỏ trống để làm việc thử. Khoảng hai giờ sau, Khiêm ghé lại nhìn qua những gì tôi đã làm, và mời tôi vào phòng riêng trò chuyện. Khiêm hỏi, thực sự anh muốn gì? Bởi vì nếu anh đến xin việc đánh máy thì em nghĩ là anh không sống được. Tiền lương lao động đơn giản hiện nay thấp nhất là 4,25 đồng một giờ, còn ở đây, em trả tiền theo số trang đánh máy, giá mỗi trang là 1,50 đồng, anh đánh máy suốt hai giờ và chỉ được có ba trang. Cho nên em cho rằng anh muốn một cái gì khác chứ không phải muốn đánh máy chữ kiếm tiền.

Tôi nói tôi vừa định cư tại Mỹ hơn một năm. Trước 75 tôi cầm bút viết văn, có làm việc cho một vài tờ nhật báo ở Saigon, tôi yêu thích làm truyền thông vì phù hợp với khả năng của mình. Tôi nghĩ tôi có thể đọc, có thể viết và có thể trở lại được cái hào hứng sáng tác tôi có. Nhưng không tìm được công việc từ các tờ báo hiện tại ở đây, và tôi tưởng  Hãng Tin này sẽ có một công việc cho mình.

Lê Khiêm vui vẻ, cái công việc ngày xưa anh làm là viết báo chứ không phải làm báo, rất gần gũi với việc biên tập và thực hiện một tờ báo chứ không phải là cặm cụi đánh máy ăn tiền. Anh thực sự có muốn tự thực hiện một tờ báo trong vùng này?

- Sao làm được khi mới qua Mỹ, tiền không có và vốn liếng Anh ngữ chưa đầy lá mít.

- Không phải đâu, tiền để thực hiện một tờ báo không nhiều và có thể xoay sở được, Anh Ngữ rất cần nếu đi vào thị trường Hoa Kỳ, làm báo tiếng Việt lại không quan trọng mấy, anh đang có một thứ mà nhiều người làm báo ở đây không có; đó là Đọc, đó là Nhận Định, đó là Phân Tích và Tổng hợp. Nếu anh muốn, em có thể giúp anh.

- Bằng cách nào?

- Em sẽ chỉ cho anh cách trình bày một tờ báo, cách nuôi sống tờ báo, địa điểm in ấn, cách phát hành và cung cấp cho anh bài vở tin tức, nghĩa trọn bộ để có một tờ tuần báo, còn có tìm được quảng cáo hay không là do khả năng giao tiếp của anh, tờ báo có độc giả hay không là do nội dung anh chọn lựa và đưa vào.

Bài toán đầu tiên là với kích thước khổ giấy Taploi, in 2 màu, số lượng 2000 bản, giá phải trả cho nhà in là 450 đồng. Bản tin thì thay vì phải mua 7 bản tin cho một tuần để chọn lựa, mỗi bản tin 50 đồng thì Lê Khiêm nói em sẽ tính anh mỗi tuần 50 đồng thôi. Giá quảng cáo một trang là 50 đồng. Nghĩa là nếu lấy được 20 trang quảng cáo, còn 20 trang đi bài vở thì mỗi tuần sẽ có được số tiền cho công chọn bài vở, layout trình bày, phát hành báo tới các địa điểm kinh doanh. Nhưng quan trọng và thú vị là được làm công việc phù hợp với năng lực của mình và niềm mơ ước của mình.

Bản tin mà Lê Khiêm thực hiện là sự nối tiếp công việc dang dở của Giáo Sư Chử Bá Anh sau khi ông từ trần. Công việc của Chử Bá Anh là một bản sao của Thông Tấn Xã Việt Nam trước năm 1975. TTXVN là cơ quan của Bộ Thông Tin Việt Nam Cộng Hòa, có Tổng biên tập, và đội ngũ hùng hậu các phóng viên thời sự, phóng viên chiến trường, quan sát viên chính trị, dịch giả nhiều ngôn ngữ. Hàng ngày, có khi phát hành một tới hai, ba bản tin tổng hợp Chính trị, Kinh tế, Thời sự trong và ngoài nước. Ngoài việc gửi tới các báo chí, phát thanh, truyền hình những tin đáng chú ý trong và ngoài nước, còn là cách hướng dẫn dư luận theo một đường lối chính trị. Cái cần nhấn mạnh là, hướng dẫn dư luận, chứ không phải Chỉ Đạo truyền thông như sau này chúng ta thấy ở trong nước sau 1975.

Thực hiện một tờ báo ở vùng Hoa Thịnh Đốn, khác với thực hiện một tờ báo ở California, và tất nhiên là khác hơn rất nhiều việc thực hiện một tờ báo ở Việt Nam hồi trước 75. Khác như thế nào?

Báo chí ở Việt Nam trước, có tòa soạn với Chủ Nhiệm lo đối ngoại, một Chủ Bút hay Tổng thư Ký lo viết bài, đọc và chọn lựa bài của các bản tin và của các phóng viên gửi về. Có nhiều phóng viên thu thập tin tức, viết phóng sự xã hội, chiến trường, chính trị, thời sự, cộng với những mục thường xuyên mang tính biệt dị của từng tờ báo.

Báo chí Việt Ngữ ở California phát triển từ khoảng năm 1976 với một vài tờ tuần báo với những tin tức thu lượm từ báo chí Hoa Kỳ, những bài vở văn thơ đa số ghi nhớ lại trước 1975, và một số tin tức cộng đồng người Việt. Sau đó càng lúc càng phát triển mạnh mẽ, khoảng thời gian khi tôi làm báo, thì ở California đã có trên 50 tuần báo, ba tờ nhật Báo là Người Việt, Viễn Đông, Việt Báo, có tới ba hãng thông tấn thực hiện bản tin hàng ngày và ít nhất là khoảng 5 websites tiếng Việt được phổ biến và theo dõi. Báo ở Cali cạnh tranh rất nhiều, dù không thể như Việt Nam xưa, nhưng mỗi tờ báo cũng có ít nhất vài phóng viên viết phóng sự về người Việt, và căn bản là có một Ban Biên Tập có thực lực viết bài bình luận thời sự, sáng tác thơ văn và chọn lựa bài vở tin tức giữa trùng trùng lớp lớp những bài trên các bản tin và trên mạng.

Còn làm báo tại Hoa Thịnh Đốn lại khác hơn nữa. Mỗi tờ báo chỉ có một người biên tập, viết bài và nhiều lắm là một nhân viên làm về layout.

Làm tờ báo như thế, nghe có vẻ dễ dàng, nhưng không phải vậy.

Về tin tức, ngoài những bản tin mua có trả tiền để sử dụng chính thức, còn có những tin tức tiếng Việt trên các đài VOA, BBC, RFI và các websites tiếng Việt và người biên tập phải đọc tất cả để cân nhắc tin nào thật, tin nào giả, tin nào phù hợp với lập trường tờ báo, về các bài viết, cũng phải tìm đọc mênh mông các bài bình luận, tham luận, nhận định, và sáng tác văn học, để chọn ra để đăng trên báo của mình trùng với những điều mình ủng hộ.

Một kỷ niệm sẽ không quên được về làm báo. Đó là thời điểm chuẩn bị để xuất bản. Một số bạn bè trong vùng chân tình khuyên nhủ là suy nghĩ lại. Làm báo là con đường dễ chết, vì thiếu bài, vì thiếu người, vì không đủ tài chính nuôi tờ báo và còn vì sự đánh phá từ nhiều phía như bạn cùng nghề, các thế lực chính trị không cùng quan điểm  vì... vì... Sau đó, một buổi gặp gỡ với bạn bè, tất cả các câu hỏi về năng lực, về ý tưởng, lòng kỳ vọng, mọi người đều khuyên nên nghĩ lại. Khi quay về nhà, một mình trong đêm vắng, trằn trọc suy nghĩ và quyết định. Tự nhiên chợt nhớ đến một trận đánh trong truyện Tây Hán Chí. Trận đánh giữa quân của Tây Sở Bá Vương Hạng Võ và Phá Sở Nguyên Nhung Hàn Tín.

Trận đánh quyết liệt đó, Hàn Tín lập một trận thế kỳ lạ ngược hoàn toàn với các binh pháp cổ xưa, đó là đằng sau thế trận là một bờ sông lớn, nghĩa là tạo cho quân sĩ một tâm thế chỉ có một đường là Đánh chứ không có đường lui.  Tự xét về hoàn cảnh thực tế của mình, và nóng bỏng khao khát muốn được sống và làm việc bằng khả năng mà mình còn có được giữa xứ người, tôi bật dậy, dùng bút đen nét lớn viết trên bức tường ngay trước mặt bàn làm việc của mình ba chữ thật lớn: BỐI THỦY TRẬN. Vâng, đó là một trận thế mà sau lưng không có đường rút chạy.

Hơn hai mươi năm sau ngày 30/4, cộng đồng người Việt ở Mỹ đã hình thành bốn khu vực đông đảo là 1/ California, 2/ Texas, 3/ Washington State  và 4/ khu vực vùng Đông Bắc Hoa Kỳ, Đây là khu dân cư gồm Maryland phía bắc, Virginia phía nam, bao bọc thủ đô Washington DC ở giữa. Cả bốn khu vực đã có rất nhiều sinh hoạt về văn hóa, nhiều người cầm bút trước 75 đã bình tâm nhìn lại và viết lại, cùng với nhiều người mới hơn tham gia thực hiện các tạp chí mạng, tạp chí giấy.  Các tạp chí văn chương như Văn do Mai Thảo thực hiện, rồi Nguyễn Xuân Hoàng tiếp nối, Hợp Lưu  với Khánh Trường, Văn Học với Nguyễn Mộng Giác, Hoàng Khởi Phong, Trịnh Y Thư, Thế kỷ 21 với Lê Đình Điểu, Đỗ Quý Toàn và những bài tham luận chính trị  trên nhật báo Người Việt của Ngô Nhân Dụng, Vũ Ánh, Cao Thế Dung, là những tư liệu quý hiếm mà các tờ báo địa phương sưu tầm phổ biến lại trong quan niệm về chính trị và nhân bản.

Chọn lựa tờ báo sẽ đi theo hướng bài vở như thế nào, và tờ báo phải có những đặc điểm riêng nào và để cho độc giả cũng như các đơn vị kinh doanh nhìn thấy được cái khác biệt với những tờ báo có sẵn.

Một tờ báo về văn chương nghệ thuật? Hay một tờ báo về thương mại dịch vụ? Cái cân nhắc chọn lựa chính là thiên hướng về phía nào. Hướng đi tôi chọn lựa là một phương tiện kiếm sống bằng báo thương mại, nhưng nghiêng bài vở về Nhân văn và Văn Học Nghệ Thuật để gửi tới một phần trong đám đông độc giả còn tha thiết khoảng trống này. Văn Học Nghệ Thuật không phải điều giải trí, mà hành trang để tới nhân bản nhân văn.

Tôi chọn tên là Tuần Báo Văn Nghệ, khi chưa có khả năng làm về văn học, thì hãy làm văn nghệ trước đã. Tờ báo sẽ có bốn chuyên mục mỗi tuần thật riêng tư mới lạ với báo chí trong vùng. Thứ nhất là bài viết ở trang 3, đặt tên là Tản Mạn Đời Thường do Chủ Nhiệm viết mỗi tuần, nói về đủ thứ nghe thấy, nhìn thấy, nghĩ về... trong tuần đó, một lời tâm sự nho nhỏ. Có lẽ đây là mục mà tôi trân quý nhất, vì đó chính là nơi nói được cái ước ao khi làm tờ báo ở vùng Hoa Thịnh Đốn. Ý tưởng này không phải do tôi sáng tạo ra, mà là một bản sao từ trước 1975 của nhật báo Tiền Tuyến. Đó là mục Tạp Ghi do Ký giả Lô Răng tức nhà văn Phan Lạc Phúc thực hiện hàng ngày trên trang 2 tờ báo. Mục Tạp Ghi này thực phong phú những đề tài nói tới bao gồm văn học, nghệ thuật, chính trị, quân sự, xã hội, được nhìn qua  ngòi viết đa tài và sâu sắc của Lô Răng, sau đó còn có nhiều người tham gia như Thanh Tâm Tuyền, Trần Hoài Thư... Tản Mạn Đời Thường là một cách thực hiện như thế, nhẹ nhàng hơn và gần gũi hơn với độc giả miền Đông Hoa Kỳ, bởi người viết đang thực hiện điều mà tôi khao khát là tôi đang ở đây và tôi nghĩ điều gì.

Mục thứ hai là Một Bông Hồng Trong Đời Sống, sưu tầm những tiểu truyện khoảng một trang về tình người, tình bạn, tình cha, tình mẹ, tình thầy trò, tình chiến hữu đa số sưu tầm từ loạt bài Chicken Soup, Học làm Người, Quà Tặng Cuộc Sống, những bài viết đã gây xúc động sâu sắc trên toàn thế giới, và thật hữu ích cho những người có dịp đọc được.

Mục thứ ba Thế Giới Nghệ Sĩ, mua lại tác quyền của nhạc sĩ Trường Kỳ, đăng tải hàng tuần về tiểu sử và quá trình của các tài năng trong âm nhạc, Và mục thứ tư là Lang Thang Trên Web, sưu tầm từ khắp nơi các tin rất ngắn các điều mới lạ vừa phát hiện ra trên khắp thế giới về thiên văn, địa lý, khoa học, đặc biệt lồng vào hành trạng và tác phẩm các tác giả văn học.

Những mục thường xuyên đó là câu chuyện văn học tản mạn mỗi tuần, là cung cấp các bài học nhân bản cho các bậc cha mẹ dạy dỗ con cái, là nhắc nhớ những tiếng hát, ca khúc đi theo ta suốt nửa đời người, và sau chót là phổ biến tổng hợp những kiến thức mới nhất bằng các bản tin ngắn gọn. Nội dung đó, thật vui vì đáp thỏa được nhu cầu của rất nhiều gia đình người Việt trong vùng, họ đến các cơ sở kinh doanh tìm xin báo Văn Nghệ, và kích động các cơ sở đó đăng thông tin kinh doanh trên tờ tuần báo họ yêu thích. Tôi tin rằng chính nội dung riêng biệt mà tờ báo chọn lựa đã tạo sức sống cho tờ báo suốt bao nhiêu năm. 

Bài viết ngắn này, xin gửi tới ba người đã cho phép Văn Nghệ thường xuyên được sử dụng bài vở trên Văn Nghệ là Ký Mục Gia Bùi Bảo Trúc với loạt bài Thư Gửi Bạn Ta, Nhà văn Tưởng Năng Tiến với loạt bài Sổ Tay Thường Dân và Bình Luận Gia Chính Trị Đại Dương. Với tôi, và cho đến bây giờ, vẫn cho rằng đó là những loạt bài rất thời sự, rất văn chương và sắc sảo nhất về những đề tài mà họ nhắc đến.

Tuần báo Văn Nghệ phát hành được 18 năm, từ 1997 đến 2014. Đình bản tháng 8 năm 2014 vì nhiều lý do, thứ nhất kinh tế lúc đó trì trệ sau bùng vỡ quả bóng địa ốc, các cơ sở kinh doanh người Việt đóng cửa, hoặc có mở cửa cầm chừng cũng thu gọn quảng cáo, tờ báo không còn đủ chi phí in ấn; thứ hai, lớp độc giả ngày xưa mỗi cuối tuần lái xe ra các trung tâm thương mại xin báo về đọc càng lúc càng hiếm hoi vì tuổi già, vì mắt yếu và đôi khi đã mãn phần. Lớp trẻ hơn tìm đọc tin tức bài vở trên hệ thống internet nhanh hơn, đa dạng hơn và dễ dàng hơn. Và ngay người chủ trương cũng ý thức được tuổi già đã tới, khoảng đời còn lại không nhiều, muốn dành thời gian cho những tâm nguyện khác, mà thời gian làm báo bận rộn cho kinh doanh đã không thực hiện được mơ ước của mình.

Dù đóng góp nhiều hay ít, dù thành công hay thất bại, cũng đã là kỷ niệm. Dù sao thì cũng đã một thời.

 

Nguyễn Minh Nữu

Dec 28, 2021

995 . Phạm Cao Hoàng: Nhớ một con đường.

Đường Tăng Bạt Hổ (Đà Lạt - Ảnh Nguyễn Hữu

rồi năm mươi năm trôi qua

giật mình nhìn lại, quê nhà nơi đâu?

đường Tăng Bạt Hổ hôm nào

tiểu thư qua ngõ tôi xao xuyến lòng

và em có biết hay không?

chiều hôm ấy tôi phải lòng cúc hoa

chiều hôm ấy em thật thà

đi cùng tôi giữa bao la đất trời

và tôi đã nhủ lòng tôi

sẽ đi suốt cả một đời cùng em

năm mươi năm, tôi chưa quên

phút ban đầu ấy nhẹ nhàng như mây

buổi chiều Đà Lạt mưa bay

và sương khói của một ngày bình yên

nhớ hoài ánh mắt đầu tiên

làm xao động cả cao nguyên Lâm Đồng

nhớ hoài đôi má ửng hồng

áo len xuống phố tình nồng lên men

và rồi trước lạ sau quen

gặp nhau hôm ấy là duyên nợ rồi.

và năm mươi năm, em ơi!

tôi thương và nhớ một thời thanh xuân

thương và nhớ một con đường

 

PHẠM CAO HOÀNG

Virginia, 22.11.2024 

994 . TRƯƠNG VŨ Khánh Trường và Hợp Lưu

  

Chân dung Khánh Trường do Đinh Cường vẽ

 

Năm 2002, tạp chí Hợp Lưu tổ chức kỷ niệm 12 năm ngày chào đời của tạp chí này, tại Santa Ana. Bùi Bảo Trúc, Nguyễn Hữu Liêm và tôi được mời đọc bài phát biểu. Trong bài của mình, tôi nhấn mạnh đến sự thành tựu của “những suy nghĩ bình thường”. Xin tóm tắt nội dung như sau.

Thời gian đó, tôi đã rời Việt Nam được hơn 25 năm, trong một chuyến vượt biển đầy gian nan. Tôi lần lượt chứng kiến những đổi thay kinh hoàng của thế giới, nói chung, và của Việt Nam, nói riêng. Cũng như cảm nhận biết bao thay đổi ngay chính trong tôi.  Sáu tháng trước, tôi có trở về thăm quê hương.  Thoạt tiên, tôi không nhận ra những con đường cũ, không nhận ra bất cứ một khuôn mặt quen thuộc nào trên những con đường đó.  Tôi có cái cảm giác của một anh Rip Van Winkle, một buổi đẹp trời xách súng đi săn, khi mệt nằm lăn ra ngủ, lúc tỉnh dậy thấy râu dài tới rún, tóc bạc phơ, cỏ dại phủ kín nòng súng đã rỉ sét. Nhìn quanh, chẳng còn thấy làng mạc thân quen. Cuối cùng thì anh thợ săn cũng hiểu, thực ra làng mạc của anh vẫn còn đó, nó chỉ khác đi theo thời gian thôi.  Và, cuối cùng rồi, tôi cũng gặp lại rất nhiều người thân yêu cũ.  Tôi gặp lại dì tôi, các chị tôi, các cháu tôi, các thầy giáo, bạn bè, và những học trò cũ. Trong khung cảnh ấy, cái anh Rip Van Winkle, là tôi, dĩ nhiên vô vàn xúc động. Có rất nhiều điều để nói với nhau, có những phút cùng nhau im lặng, cũng như, có không ít câu hỏi đã được đặt ra.

Trong dịp về thăm quê hương đó, tôi đi nhiều nơi, từ Nam ra Bắc. Tôi gặp nhiều bạn bè mới trong giới cầm bút. Rất nhiều người trong số này có bài vở đăng tải trên Hợp Lưu, hoặc tích cực ủng hộ sự hình thành của tạp chí Hợp Lưu.  Tôi có nêu lên một câu hỏi. Câu hỏi thật ra rất tầm thường, vô duyên nữa là khác. Đó là, tại sao ở trong nước không có một tạp chí như tạp chí Hợp Lưu ở hải ngoại?  Ý tôi muốn nói đến một tạp chí văn học đăng tải những sáng tác, những tiểu luận bằng tiếng Việt thuần túy dựa trên giá trị văn chương và trí thức, mà không coi trọng cái địa chỉ hay nghề nghiệp trong quá khứ cũng như hiện tại của người viết. Tôi nhận được nhiều câu trả lời tế nhị, hầu hết là để giúp tôi tự tìm ra lời giải. Cái lời giải mà mãi đến lúc ấy, qua nhiều lần tự vấn, tôi vẫn không mảy may hài lòng. Tôi từng nghĩ, một câu hỏi đơn giản như thế, dựa trên những suy nghĩ bình thường như thế, nhưng để tìm được câu trả lời, sao mà gian nan và phức tạp đến vậy! Tôi nhắc lại câu chuyện trên chỉ để nhân đó trình bày một số suy nghĩ tản mạn xung quanh sự ra đời, cùng bao nhiêu rắc rối, thăng trầm, và những thành tựu của tạp chí Hợp Lưu ở hải ngoại.

Vào lúc đó, Hợp Lưu bước sang năm thứ mười hai, số ra mắt phát hành đầu tháng 10, 1991.  Đây là khoảng thời gian mà không một người Việt Nam nào có thể quên được, kể từ sau biến cố 1975. Cái dấu ấn của 1975 đang trở thành mờ nhạt so với bao biến cố mới. Thế giới đang rung chuyển. Rung chuyển đến độ có những quyền lực tưởng chừng như bất tận, vụt chốc tan biến. Có những đổi thay chính trị và xã hội tưởng chừng chỉ có trong mơ bỗng trở thành hiện thực, cũng như, có những cái từ hiện thực trở về lại trong mơ. Và, dĩ nhiên, cũng có những ước mơ thay đổi, đặc biệt đối với người Việt, vẫn luôn luôn chỉ có trong mơ.

Văn học Việt Nam hải ngoại được hình thành và nuôi dưỡng bởi những nhà văn lưu vong và những người yêu văn học, ngay từ những năm đầu tiên người tỵ nạn Việt Nam định cư trên đất nước này. Nó trải qua rất nhiều khó khăn trong những năm đầu, và dần dà đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Những thành tựu ấy, phần lớn, do sự đam mê của người viết, và dĩ nhiên, do tài năng của họ. Tạp chí Văn Học Nghệ Thuật do Võ Phiến chủ biên và sau đó, tạp chí Văn Học do Nguyễn Mộng Giác phụ trách (những chủ biên sau cùng là Hoàng Khởi Phong, Trịnh Y Thư, Cao Xuân Huy), đã có những cống hiến đáng kể cho những thành tựu đầu tiên này. Sau biến cố Đông Âu 1989, nhiều nhà văn Việt Nam, trong hay ngoài nước, qua tác phẩm, biểu lộ sự nhạy cảm của họ về những đổi thay chắc chắn phải có của nhân loại trong những ngày sắp tới. Trong giới cầm bút hải ngoại, bắt đầu có những nỗ lực nhằm tạo một môi trường sinh hoạt văn học và nghệ thuật vượt trên những mâu thuẫn chính trị giữa nhà văn trong và ngoài nước. Một môi trường để mọi người có thể đón nhận tác phẩm của người khác chỉ dựa trên giá trị văn chương và tầm nhìn của tác giả. Cần nhắc lại là dù ở thời điểm 1989, ở hải ngoại, các khuynh hướng bảo thủ vẫn còn nhiều, và luôn tạo những lực đối kháng mạnh đối với thành phần cấp tiến. Thế nhưng, không đầy một năm sau, tạp chí Hợp Lưu (TCHL) ra đời. Chủ biên là nhà văn/họa sĩ Khánh Trường, với sự cộng tác tích cực của nhiều nhà văn, trí thức nổi tiếng như Trần Vũ, Phan Tấn Hải, Phạm Việt Cường, Thụy Khuê, Đặng Tiến, Võ Đình, v.v...

TCHL phát hành mỗi hai tháng một số. Bài vở được lựa chọn dựa trên giá trị văn học nghệ thuật, không phụ thuộc vào địa chỉ cư trú của tác giả trong quá khứ cũng như hiện tại. TCHL đã trải qua rất nhiều khó khăn, do thiếu hụt tài chánh, nhân sự cùng phương tiện, nhưng hình thức và nội dung của HL vẫn luôn luôn được chăm sóc tối đa. Nhìn trọn 72 số báo của 12 năm qua, rất khó ai biết được số nào đã thành hình vào những lúc khủng hoảng nhất của tạp chí. TCHL đã chịu nhiều áp lực chính trị và dư luận từ nhiều thành phần khác nhau trong cộng đồng, về nội dung hay chủ trương được gọi là “giao lưu văn hóa” của tạp chí này. Những áp lực đó không nhỏ. Tuy nhiên, HL vẫn biểu lộ được tinh thần đa nguyên của một sinh hoạt văn học có khuynh hướng tiếp thu những ý thức khác nhau về nghệ thuật, và, đã tập trung được nhiều nhất về bài vở của những tác giả được đánh giá cao của văn học VN hiện đại, kể cả trong lẫn ngoài nước.

Những thành tựu của TCHL kể trên, thật ra chỉ là thành tựu của những người yêu văn học nghệ thuật, muốn làm văn học nghệ thuật bằng sự đam mê, bằng tinh thần sáng tạo, nhưng đồng thời cũng bằng những suy nghĩ rất bình thường của con người, cho đời sống cá nhân, và đời sống cộng đồng. Yêu văn học nghệ thuật thì cố làm cho được những tác phẩm tốt, làm cho tới nơi, làm một cách bền bỉ. Yêu tác phẩm của mình thì cũng phải biết tôn trọng tác phẩm của người khác. Muốn dành cho mình cái tự do được suy nghĩ theo cách của mình, được làm văn học theo cách của mình, thì cũng phải biết tôn trọng tự do của người khác, được suy nghĩ theo cách của họ, và làm văn học nghệ thuật theo cách của họ. HL chỉ có nghĩa là hợp lại một cách bình đẳng những giá trị khác nhau và để người đọc, người thưởng ngoạn phê phán hay chọn lựa từng công trình riêng lẻ. Và, văn hóa thì phải giao lưu. Không có thứ “văn hóa ao tù”.

Sự thành tựu của HL 12 năm qua chỉ là sự thành tựu của những suy nghĩ bình thường, của rất nhiều người yêu thương văn học nghệ thuật một cách bình thường. Nhưng sự thành tựu đó chắc chắn sẽ không có được như chúng ta đã chứng kiến, nếu nó thiếu vắng một người. Tôi muốn nói đến người chủ biên của tạp chí suốt 12 năm qua. Anh là một chủ biên tuyệt vời, một họa sĩ nhiều năng lực, một nhà văn có tài. Làm bất cứ công việc gì anh cũng hết lòng với công việc đó. Hết lòng với tạp chí của anh, hết lòng với hội họa, hết lòng với bạn bè. Rất nhiều cái để khen ngợi anh, cả cái hết lòng của anh với những chuyện không liên quan gì đến công việc anh đang làm... Người ta đã nghe nói rất nhiều về một Khánh Trường (KT) viết, vẽ, làm báo, người ta cũng đã nghe nói không ít về một KT giang hồ, bạt mạng trong ăn nhậu, trong giao du, trong những quan hệ...  - nói theo ngôn ngữ của anh - linh tinh... Nhưng ở đây, tôi muốn ngợi khen anh một điều: nhờ nỗ lực của KT suốt 12 năm qua mà chúng ta có được tạp chí Hợp Lưu, một thành tựu và là một trong những niềm kiêu hãnh của văn học Việt Nam Hải Ngoại.

Trên đây là nội dung bài phát biểu của tôi cách đây 20 năm. TCHL, sau KT đến một vài chủ biên khác mà lâu dài nhất là Trần Vũ, và sau cùng là Đặng Hiền đã không còn nữa. Không còn nữa như một tạp chí giấy với những thành tựu đã kể trên. Trong nước, đến nay cũng chẳng có một tạp chí giấy nào với tinh thần “hợp lưu” và với sự tham dự nồng nhiệt của giới văn học nghệ thuật, như TCHL đã từng có. Trong nước, Văn Đoàn Độc Lập có nỗ lực lớn, tạo tinh thần đó, nhưng vẫn còn bị giới hạn vào sự đóng góp chưa hoàn toàn tích cực của đông đảo giới cầm bút trong nước. Tôi chưa có được câu trả lời hoàn toàn thỏa đáng cho thắc mắc của mình đã nêu ra trước đây, là “tại sao trong nước không có một tạp chí như Hợp Lưu?”.

Hai mươi năm của thời đại này nhiều biến đổi lắm.  Biến đổi nhanh đến chóng mặt. Chuyện “giao lưu văn hóa” không còn là vấn đề nhạy cảm như trước. Nhưng, cũng có những biến đổi ngược chiều. Vùng Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn, vào những năm đầu của tỵ nạn có ba nhà sách bán sách báo tiếng Việt. Ngày nay, không còn nhà sách nào. California là tiểu bang có đông người tỵ nạn nhất, hình như chỉ còn một. Trong giới cầm bút hải ngoại, có câu nói đùa “ngày nay chỉ có nhà văn đọc sách lẫn nhau”. Câu nói đùa nhưng chắc không xa sự thật bao nhiêu.

Lâu nay, tôi biết Khánh Trường thường xuyên ra vào bệnh viện. Sau này, thỉnh thoảng ghé vào FaceBook của anh, cũng luôn nghe kể chuyện ngồi xe lăn ra vào bệnh viện. Tuy nhiên, cũng biết, trong điều kiện sức khỏe có như thế nào, anh vẫn tiếp tục vẽ, viết và nói năng rất thẳng tính. Sự thẳng tính này cùng với những đam mê cuồng nhiệt của anh khiến tôi luôn hoài niệm về một thời rất đẹp của TCHL. Đó là một diễn đàn cho những tranh cãi nhiệt tình và thẳng thắn về các vấn đề gay go nhất của văn hóa, văn học nghệ thuật VN. Những tranh cãi sôi nổi này đã tạo nên những nét sinh động cần thiết cho một nền văn học đang vươn tới những giá trị cao, trong một hoàn cảnh đặc biệt của một cộng đồng có khá nhiều va chạm phức tạp.

Sinh hoạt Văn học Việt Nam hiện nay rất cần những nỗ lực như của Khánh Trường hơn 30 năm trước.

 

Trương Vũ

Virginia, tháng 9.2022

Nguồn: Tạp chí NGÔN NGỮ số 22, tháng 11/2022

993 .TRỞ VỀ MÁI TRƯỜNG XƯA Nhạc và lời: Phạm Cao Hoàng Ca sĩ: Nguyễn Trọng Khôi

 

TRỞ VỀ MÁI TRƯỜNG XƯA

Nhạc và lời PHẠM CAO HOÀNG

Ca sĩ NGUYỄN TRỌNG KHÔI

TRẦN TRUNG ĐẠO - TIN BUỒN VĂN NGHỆ: NHÀ VĂN, NHÀ THƠ LÂM CHƯƠNG QUA ĐỜI, 4-11-2026

Nhà văn TRẦN TRUNG ĐẠO

vừa thông báo tới bằng hữu khắp nơi:

Xin thông báo tin buồn đến quý anh chị văn nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ Lâm Chương vừa qua đời tại Boston ngày 4 tháng 11, 2026 sau một cơn bịnh kéo dài vài tháng. Anh ra đi trong nhẹ nhàng. Trên internet ghi anh sinh 28 tháng 10, 1942 hay 1945 tại Gò Dầu Hạ, tỉnh Tây Ninh. Trong thời chiến anh là Đại Úy Biệt Động Quân.

Chiều hôm kia, 3 tháng 11, các con anh tổ chức mừng sinh nhật cho anh. Chúng tôi, gồm chị Nguyễn Thị Lộc Tưởng và tôi được mời, được tham gia hát “Happy Birthday” cùng với gia đình. Anh rất vui, bảo chúng tôi ngồi bên anh, cầm tay nhau. Anh ra dấu bảo trong anh chị em thân thiết chỉ còn lại ba người. Thật ra còn cũng khá đông nhưng tản mát khắp nơi. Anh nói nhiều nhưng tiếng được tiếng mất không nghe rõ.

Tôi cố chọc anh cười để chụp một tấm hình kỷ niệm. Anh ráng cười nhưng không cười nổi vì anh yếu lắm rồi. Anh Lâm Chương bịnh, ra vào bịnh viện cũng cả năm nay. Lần này sau khi bị té trên đường đi lọc thận, sức khỏe anh xuống nhanh. Nhân dịp sinh nhật tôi có hỏi anh cho chắc “Anh sinh 1942 phải không”, và anh gật đầu.

Trên báo Trẻ số ra 4 tháng 4, 2025 có ghi tiểu sử vắn tắt của anh: “Lâm Chương sinh năm 1942 tại Gò Dầu Hạ, Tây Ninh. Thuở nhỏ ông đi học muộn. Học xong trung học, ông một mình ra miền Trung, vừa học vừa làm nhiều nghề, rồi nhập ngũ khóa 24 trường sĩ quan Thủ Đức. Sau khi ra trường ông là sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa, phục vụ trong binh chủng Biệt động quân. Sau 1975 ông bị đi tù 10 năm. Đến năm 1987 vượt biên sang Hoa Kỳ, hiện định cư tại Boston, tiểu bang Massachusetts.

Người ta thường chỉ biết Lâm Chương là một nhà văn, tác giả những tập truyện ngắn đặc sắc như Đoạn Đường Hốt Tất Liệt, Lò Cừ, Đi Giữa Bầy Thú Dữ…Ít ai biết ông còn là một nhà thơ, tác giả thi tập Loài Cây Nhớ Gió. Những bài thơ viết buổi khởi đầu văn nghiệp của Lâm Chương mang không khí chiến tranh và thoảng hương vị tình yêu. Ngôn ngữ thơ và hình ảnh trong sáng, dễ đi vào lòng người đọc.

Có thể nói thơ Lâm Chương cũng để lại dấu ấn của một thời kỳ văn học khi Miền Nam đi vào chiến tranh với một lớp người trẻ đi vào lửa khói mà mang theo cả hồn thơ.”

Tạp chí Văn Học Mới do nhà thơ Hà Nguyên Du làm chủ nhiệm, số tháng 6, 2026 được dành để vinh danh nhà văn Lâm Chương. Trong số đặc biệt này có sự góp mặt của nhiều cây bút viết về Lâm Chương như Lương Thư Trung, Du Tử Lê, Hoàng Xuân Sơn, Ngô Nguyên Nghiễm, Nguyễn Vy Khanh, Đoàn Nhã Văn, Đức Phổ, Hà Nguyên Du, Vũ Khắc Tế, Minh Nguyễn v.v…

Anh là bạn thân của các anh đã ra đi như Trần Hoài Thư, Du Tử Lê, Viên Linh v.v… và sáng tác từ khi còn trẻ nên rất nhiều độc giả trong cũng như ngoài nước đã từng đọc văn thơ anh.

Hiện nay chúng tôi chưa có chi tiết về tang lễ anh. Khi có tin gì mới chúng tôi sẽ thông báo cho anh chị văn nghệ sĩ và thân hữu khắp nơi biết.

Điều chúng ta có thể làm được trong lúc này lắng lòng cầu nguyện hương linh nhà văn Lâm Chương được đời đời yên nghỉ trong cõi vĩnh hằng sau khi đã cống hiến phần lớn cuộc đời mình cho đất nước và văn học Việt Nam.

Trần Trung Đạo

Nhóm chủ trương Tạp Chí VĂN PHONG 

thành kính phân ưu tới tang quyến

và nguyện cầu Nhà Văn nhẹ nhàng siêu thoát.

992 .TIỂU LỤC THẦN PHONG - CHỮ NGHĨA "QUẦN QUÈ"

 

Đường Bà Huyện Thanh Quan buổi sáng trong lành mát mẻ, hàng cây cao hai bên xanh mướt, nhìn suốt con đường đẹp làm sao. Trên đường xe cộ cũng nhiều , người ta tất bật ngược xuôi. Lee còn đang nhìn ngó quanh quất, tâm trí thầm thì: “Người đâu mà đông thế? Đã vậy lúc nào cũng hối hả như thể ai đuổi sau lưng”. Bất chợt thằng Tùng thắng cái két khiến Lee dập mạnh vào lưng nó, nhìn về phía trước thì thấy chiếc xe máy sợt ngang qua chỉ cách chừng gang tay. Hai người đàn ông trên chiếc xe ấy dừng lại và nhảy xổ về phía Tùng, vẻ mặt hùng hổ, xưng xỉa:

- Mày có biết bố mày là ai không? mày mù à? chạy xe bố náo thế!

Tùng Phân bua:

- Hai anh chạy cắt mặt tui, nếu tui không thắng kịp là xảy ra tai nạn rồi!

- Bố mày đếch cần biết, chúng mày tông bố mày là chúng mày toi cả nũ đấy nhá!

Biết đụng phải cô hồn miệt ngoài, Tùng đành chịu lép vế, cãi cọ với thứ ấy chỉ thiệt thân, chấp nhận tránh voi chẳng xấu mặt. Hai thằng cô hồn thấy Tùng không nói gì nữa nên cũng bỏ đi nhưng còn thòng thêm câu:

- Lần sau bố mày không tha đâu nhé!

**

Quán cà phê Green Field đông đầy khách, nhóm Tùng ngồi ngoài hiên để ngắm cảnh phố phường. Tùng càm ràm:

- Mới sáng đụng phải cô hồn sống, nó hỏi có biết bố nó là ai không? Mệt với cái tụi này, bực mình hết sức!

Thằng Thọ cười to:

- Mệt thiệt đó, giờ tụi nó có mặt khắp nơi, ngang tàng, côn đồ, chẳng biết phải trái gì cả, chẳng nể già trẻ…đụng ai cũng lôi bố ra dọa.

Nhóm bạn cười rần rật như quên mất thằng Lee. Thằng Vân vỗ vai, hỏi:

- Về hồi nào vậy mậy? ở chơi bao lâu?

- Ờ, được mấy ngày rồi, chắc chơi được ba tuần

- Sao ít vậy? tao thấy nhiều khứa về chơi cả mấy tháng luôn.

- Ờ, thì cũng tùy hoàn cảnh, có lẽ họ làm nghề tự do nên đi bao nhiêu mà chẳng được.

Thằng Đức nói:

- Mỗi cây mỗi hoa mỗi nhà mỗi kiểng mày ơi! Hơi đâu so sánh, có nhiêu chơi bấy nhiêu.

- Ờ, thì tao thấy sao nói vậy thôi mà! Tao thấy dạo này “trình” ngôn ngữ của mầy “ngon lành cành đào” quá đấy! ngày xưa đi học đâu có được như vậy, mỗi lần nghe nó nói phát “chán như con gián, oải như con lãi lòi luôn”.

Thằng Quang xía vô:

- “Trình” của nó khác là phải rồi, sống ở nước ngoài đâu có bị “vênh” ngôn ngữ như xứ mình. Lee chưa kịp nói gì, chợt thấy một cô gái dắt em bé đi ngang qua bàn của cả nhóm. Cô gái đẹp và em bé rất xinh khiến thằng nào cũng nhìn và trầm trồ khen. Thằng Vân nhanh nhảu:

- Một “chiếc” em bé rất là “cu te”.

Lee hơi ngớ người ra, không hiểu thằng Vân nói gì tuy nhiên Lee cũng ngờ ngợ là ý Vân muốn nói em bé kia xinh xắn dễ thương. Thằng Quang đoán mò:

- Em chân dài này chắc có “bố đường”?

Đến đây thì Lee bí, bèn quay qua hỏi Vân:

- “Bố đường” là gì vậy mậy?

Cả bàn cà phê cười toáng lên. Thằng Vân khẳng định:

- Đúng là nó sống ở nước ngoài nên “trình” chữ nghĩa của nó khác “trình” tụi mình. “bố đường” nghĩa là sugar dad đó. Giờ xứ mình mấy em chân dài tìm “bố đường” làm cha nuôi để được chu cấp ăn chơi. Mấy anh “sáu múi” thì tìm “mẹ đường” hay “bà đầm già” để đào mỏ. Mấy khứa lão tuy già nhưng có tiền thì tìm “bé đường” để “nuôi”… đây là chuyện thiệt, chuyện hiện thực chứ hổng phải tin “fa ke” đâu nghen mậy!

Lee lại hỏi:

- “Fa ke” là gì?

Thằng Vân cười cười dấm dẳng chứ chưa chịu trả lời. Thằng Thọ chửi:

- Đù má, gì cũng hổng biết hết ráo vậy mậy! “fa ke” tiếng Anh là giả, là xạo sự!

Nghe thế, tự nhiên Lee ngộ ra, trong bụng thầm reo: “Thì ra một “chiếc em bé cu te” là em bé dễ thương, xinh xắn”. Lee vỗ trán:

- Tụi bay giờ nói nhiều từ ngữ chữ nghĩa lạ quá.

Thằng Thọ đáp liền:

- Thời buổi “kỷ nguyên người” phải vậy chứ mậy! nước mình giờ hiên ngang bước vào “kỷ nguyên xanh, kỷ nguyên số, kỷ nguyên mới, kỷ nguyên thịnh vượng…” thì chữ nghĩa cũng phải “hoành tráng” chứ mậy.

Lee không nói gì, nâng ly cà phê chiêu một ngụm nhỏ, nhìn quanh thấy toàn “trai xinh gái đẹp”, chân dài và sáu múi lượn lờ “tăm tia” để “thả thính”. Những ánh mắt liếc quan sát, thăm dò, giao tình…rất dễ nhận ra, tuy nhiên với Lee thì có cái gì đấy khó hiểu, dù cho bọn bạn giải thích nhiều rồi. Lee cũng thấy thích vì ở đây nhiều em đẹp quá, dáng thanh, eo thon, chân dài, ăn mặc toàn hàng hiệu danh tiếng: Gucci, Prada, LV, CK…Không biết họ làm nghề gì mà ăn chơi xài sang như vậy. Thoáng nghĩ thế và Lee nhớ lại ngay chữ “bố đường”, “mẹ đường”… thì ra là vậy! Chiêu ngụm cà phê nữa, công nhận họ pha cà phê rất ngon tuy có hơi mạnh, có lẽ độ đậm của caffein nhiều hơn cà phê Mỹ. Nghe Lee nói cà Phê Việt đậm quá, thằng Vân chê ngay:

- Cà phê Mỹ hay cappuccino của Ý nhẹ hều, tuy có đẹp nhưng uống hổng phê, ngọt và béo quá.

Nó nói đúng, cappuccino khác với cà phê Việt, rõ ràng cà phê Việt rất mạnh. Lee uống một ly là bụng dạ cồn cào, có hôm phải buộc đi vô nhà vệ sinh. Lee uống cà phê Việt từ sáng mà đến chiều vẫn còn hưng phấn, tim đập mạnh, người cứ nôn nao. Lee cầm ly cà phê nhìn ngắm, so sánh hai gu cà phê tây ta. Chợt bàn bên có một giọng nữ chả chớt:

- Ê nói nghe nè bồ! Tui có người thân ở bển dzìa mang theo mớ “hàng xách tay” gồm có “thực phẩm chức năng” và “thực phẩm dưỡng nhan”…bồ có cần tui để lại cho một ít.

Mấy cô bạn kia tíu tít hỏi han có vẻ thích thú lắm, ở xứ mình hễ nghe nói “hàng xách tay” là khoái vô cùng. Ai ai cũng chuộng “hàng xách tay” vì tin tưởng chất lượng của những món ấy, nhất là “hàng xách tay” từ Mỹ, Canada, Úc, Nhật.... Lee không hiểu “thực phẩm chức năng” là gì nhưng hỏi nhiều quá tụi bạn nó khi dễ hoặc nó cho mình giả nai nên Lee lặng lẽ lắng nghe và quan sát. Cô gái vừa nói ấy bày ra bàn những hũ vitamin, collagen, glucosamine, protein…Trong bụng Lee thầm reo lên: À, thì ra “thực phẩm chức năng” là những loại này. Lúc bây giờ thằng Thọ nói với tụi bạn:

- Giờ xứ mình ai cũng mê “thực phẩm chức năng” coi nó như thuốc tiên. Người ta tin “thực phẩm chức năng” đem lại sự khỏe và đẹp nên chịu chi để mua. Ngoài ra người ta còn cuồng lên với “chè dưỡng nhan”, “gội đầu dưỡng sinh”, “điêu khắc chân mày phong thủy”…

Nói xong nó nốc vội hết ly cà phê rồi vội vàng đi trước, trước khi đi nó còn bảo thằng Tùng:

- Mầy nhớ đem theo hai cái “áo mưa phương tiện”, Sài Gòn mùa này chợt nắng chợt mưa, mầy ướt cũng không sao nhưng tao lo cho thằng bạn Dziệt kiều ướt mưa Sài Gòn.

Nghe thằng Thọ khịa nhưng Lee cười thôi, giờ “trình’ chữ nghĩa của Lee không đủ để ăn thua đủ với nó. Thằng Thọ bước xuống tam cấp thì một chiếc BMW vô cùng bóng loáng trờ tới, đậu ngay trước cửa quán cà phê, tiếng máy êm ru. Thằng Tùng trầm trồ:

- “Con xe” “bế em về” này không dưới mười “tỏi”, nội tiền lo giấy tờ cũng hết vài chục “củ”, tiền “nuôi” “con xe” hàng tháng cũng vài chục “chai”, ngay cái vị trí nó bao để đậu xe trước quán cũng chục “xị” mỗi lần…

Lee thật sự “điếc”, không biết thằng bạn nói gì. Lee hiểu là giá tiền nhưng cụ thể bao nhiêu thì đành “bó tay chấm cơm”. Từ trong xe BMW bước ra một cặp đúng nghĩa “trai xinh gái đẹp” “chân dài, sáu múi”…Khách uống cà phê ai cũng nhìn với ánh mắt ngưỡng mộ càng làm cho cả hai bước đi điệu đà thêm cứ như là đang đi trên sàn diễn thời trang. Thằng Tùng nói:

- “Diễn sâu” quá! Đời giờ toàn hàng “fa ke”, thật giả khó biết, nhìn thì “xịn mịn”. “sang chảnh như con cá cảnh”, “chất như nước cất” nhưng thực chất khó biết. Báo chí đưa tin nhiều cặp “xịn sò” vậy nhưng té ra toàn buôn “mai thúy”.

Lee buộc miệng:

- Buôn “mai thúy” là gái hả?

Cả bàn lại cười ngặt nghẽo, thằng Vân vỗ má Lee

- Thằng bạn dễ thương gì đâu á! “mai thúy” không phải gái mà là ma túy, thuốc lắc… đó! Mới đây có bốn em chân dài làm tiếp viên hàng không xách “mai thúy” thuê cho trùm ma túy bị bắt quả tang. May là mấy em đó “con cháu các cụ cả” nên không bị tội, chỉ bị khiển trách “thiếu tinh thần trách nhiệm” nên được “hạ cánh an toàn”. Quan chức nói mấy cổ không có “động cơ không trong sáng”, “đạo đức trong veo” hà!

Thằng Vân nói xong, quay qua thằng Tùng:

- Mầy nhớ chở thằng Lee đi ăn “chè dưỡng nhan” quán chè A Xìn “ngon nhức nách”, quán có cô em gái “chân dài tới nách”  con nhỏ tuy “xắc xéo” và “tinh tướng” nhưng “đẹp dã man”. Dân chơi thường ghé đó “ăn sập mặt”. Rảnh thì chở Lee đi “gội đầu dưỡng sinh” để nó biết mùi đặc sản quê mình. Nó ở bển lâu lâu mới dzìa nên giờ hổng kịp “đu trend”. Nếu nó muốn “tút tát” nhan sắc thì chở nó tới mấy tiệm “điêu khắc chân mày phong thủy”, nó sẽ đẹp trai hơn và làm ăn phát tài. “quất” một phát “điêu khắc chân mày phong thủy” chỉ vài “chai” chứ mấy, dziệt kiều nhiêu đó nhằm nhò gì!

Lee giơ hai tay kêu trời:

- Chắc tao phải học thêm một khóa bổ túc để nâng “trình” chữ nghĩa chứ giờ tao theo hổng kịp tụi bay!

Thằng Vân cười:

- Lo gì, chỉ cần mầy ở đây một thời gian ngắn là “trình” chữ nghĩa của mầy cũng sẽ như mọi người thôi, tha hồ “chém gió” hoặc trở thành “anh hùng bàn phím” như chơi.

Cả đám bạn cười thoải mái, Lee kể lại chuyện lúc sáng bị hai thằng côn đồ hỏi “biết bố mày là ai không?” khiến lũ bạn cười to hơn. Thằng Quang nhìn Lee:

- Vậy cũng còn may là nó chưa “tác động vật lý”, nếu nó “tác động vật lý” thì giờ này mầy ở trong bịnh viện hay lên phường “uống trà” để tường trình “sự cố” rồi.

Lee trầm ngâm một lát rồi nói trổng trơ:

- Chắc tao đổi vé máy bay, ở lại lâu sợ lên máu chịu hổng nổi rồi “tác động vật lý” linh tinh thì khổ.

Thằng Vân la to:

- Mầy “tào lao bí đao” dễ sợ, chuyện đâu còn có đó, ngôn từ “xịn sò” vậy mà bày đặt chịu hổng nổi! dzìa bển làm gì có thức ăn đường phố “ngon nhức nách” tha hồ “ăn sập chợ”. Ở bển có gái đẹp “chân dài tới nách” nhưng làm gì có cái dzụ “hát karaoke mỏi tay”, ráng ở cho đủ ba tuần để “chữa lành” rồi dzìa bển cày, còn nhiều chuyện “cười tẹc ga” luôn chứ hổng phải “cười rô đa” đâu nha mậy!

 

Tiểu Lục Thần Phong

Ất Lăng thành, 0626

 

Chữ trong “…” là ngôn từ hiện giờ rất thịnh hành ở trong nước