Ông thầy của tôi ở Đại Học Văn Khoa Sài Gòn tên Vương Hồng Sển, một cái tên không giống ai. Ông cũng là một ông thầy không giống ai. Tôi nhớ có lần ông nói trong lớp: “Qua nói cho các em biết. Sau này các em ra trường thành ông Cử ông Nghè, nói năng chi phải cẩn thận vì các em có bằng cấp. Cứ như qua đây muốn nói chi cũng đặng, chẳng ai bắt bẻ chi được”. Ông chỉ có bằng Brevet Elementaire, đậu trong khóa thi ngày 18/6/1923 nhưng vì những nghiên cứu về văn minh Việt Nam của ông nên được đặc cách dạy Đại học, môn Văn Minh Việt Nam. Bằng của ông chỉ là bằng Diplome! Cái tên Sển là độc đáo. Chính ông vẫn tự hào cả nước chẳng có ai có cái tên giống tên ông. Thực ra tên của ông khi khai để làm khai sanh đẹp hơn nhiều: Vương Hồng Thạnh. Nhưng người giữ sổ lục bộ người Hoa lại ghi là Sển theo cách phát âm của người Triều Châu. Năm 1915, khi ông được 11 tuổi, thân phụ của ông muốn làm khai sanh lại để đổi tên thành Thạnh nhưng ông không chịu. Ông nói: “Tôi nhứt định không đổi. Cha mẹ đặt tên làm sao tôi để y làm vậy. Mẹ tôi biết tôi với tên này thì xin để vậy để dễ nhìn dưới huỳnh tuyền”. Khi đó mẹ ông đã quy tiên.
Cái tên Sển của
ông thầy tôi chỉ hiếm nhưng không có chi ngủng ngẳng. Ngày nay có nhiều cái tên
ngủng ngẳng hơn nhiều. Có bao giờ các bạn nghe tới cái tên dài dằng dặc Mai Phạt
Sáu Nghìn Rưởi chưa? Anh sanh năm 1987 tại thôn Quảng Đại, xã Đại Cường, huyện
Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Cái tỉnh bị cho là “hay cãi”. “Quảng Nam hay cãi / Quảng Ngãi hay co / Bình Định hay lo / Thừa Thiên
ních hết!”. Tên của anh Rưởi là một trường hợp cãi thầy chạy. Cha của anh
là ông Mai Xuân Cán, hành nghề lái đò,
đã có 4 con. Theo chủ trương sanh đẻ có kế hoạch của nhà nước thời bấy giờ, ông
đưa vợ lên trạm y tế xã để đặt vòng tránh thai. Ông tin tưởng vào hiệu quả của
vòng nên không kiêng cữ chi. Nhưng bất ngờ vợ ông lại to bụng. Ông quyết định để
vợ sanh chứ không phá. Ủy Ban Nhân Dân xã Đại Cường không xét tới chuyện đặt
vòng mà vẫn mang thai của trạm y tế xã mà lại phạt ông 6.500 đồng về tội “vi phạm
chính sách sinh đẻ có kế hoạch”. Nếu không nộp phạt xã sẽ không làm giấy khai
sanh cho thằng bé. Số tiền 6.500 đồng thời đó không phải là số tiền nhỏ, ông
không lo được. Vợ chồng ông năn nỉ Chủ Tịch xã và Trưởng Công An xã để được giảm
tiền phạt nhưng họ không chịu. Nếu không có khai sanh, đứa bé sẽ bị coi như dân
lậu và sẽ không được nhận vào trường học. Cùng đối đế, ông phải đi vay mượn khắp
nơi mới đủ tiền nộp phạt. Khi đi làm giấy khai sanh, ông…phản kháng bằng cách đặt
cho con cái tên Mai Phạt Sáu Nghìn Rưởi. Cán bộ xã tá hỏa tam tinh khi thấy cái
tên không giống ai này, khuyên ông nên lựa cái tên khác nhưng ông nhất định
không thay đổi. Ông dọa: “Nếu ông không ký thì ghi vô là không ký để tôi mang
lên huyện cho họ ký”. Cuối cùng Chủ Tịch Xã phải chịu thua vì ông Cán đặt tên
con như vậy không có gì sai. Khi anh Rưởi học tới cấp 2, bị bạn bè chế giễu vì
cái tên không giống ai, anh không chịu nổi nên bỏ học ra Đà Nẵng làm thợ hồ.
Chuyện xảy ra như vậy nhưng ông Cán vẫn bướng bỉnh không chịu đổi tên cho con.
Ông cãi là vì muốn cho con biết sự ra đời của nó gian truân như thế nào để con
cố gắng vươn lên, học hành tới nơi tới chốn cho bằng người ta. Anh Rưởi rất
thông minh và có hiếu với cha mẹ nên bỏ làm thợ hồ, về quê đi học lại với cái
tên hiên ngang của mình. Dù mất 2 năm bỏ học nhưng anh vẫn theo kịp bạn bè, lên
cấp 3 và tốt nghiệp ngon lành. Ngày 1/9/2005, khi Rưởi đủ 18 tuổi, chị anh là
Mai Thị Nga đã làm thủ tục đổi lại tên Mai Phạt Sáu Nghìn Rưởi thành Mai Hoàng
Long. Anh trúng tuyển Đại học và tốt nghiệp kỹ sư điện loại giỏi. Anh nhận được
công việc khá tốt, lấy vợ sanh con với cái tên rất đẹp Mai Hoàng Long. Ông Mai
Xuân Cán nay đã già yếu nhưng câu chuyện phản kháng của ông vẫn được dân làng
nhắc đến mỗi khi có dịp hội họp. Chắc phải ghi thêm một chuyện nho nhỏ: ông
L.V.N., Chủ Tịch xã Đại Cường, người kiên quyết phạt ông Cán 6.500 đồng về tội
để lòi ra thằng cu thứ năm, sau này cũng sanh 5 con nhưng không bị phạt chi cả!
Cùng một trường
phái, một ông bố họ Mai ở thôn Quảng Đại đặt tên con là Mai Phạt Ba Ngàn Rưởi.
Số tiền ít hơn ba ngàn đồng vì ông bị phạt nhẹ hơn. Tội của ông là làm khai
sanh trễ. Thấy tên họ Mai coi bộ hot,
một ông bố họ Nguyễn ở Bắc Giang đã nhất định khai sanh cho con họ Mai với cái
tên Mai văn Cỏn. Nhưng họ Mai của con ông không giây mơ rễ má chi với hai ông họ
Mai ở Quảng Ngãi kể trên. Nguyên do là ông chống lại cả dòng họ Nguyễn của ông
nên muốn cho con mang dòng họ khác. Và ông chọn họ Mai vì hâm mộ Michael
Jackson! Bị chê cười, ông lý luận: “Họ cười tôi vì tôi không giống họ. Tôi cười
họ vì họ quá giống nhau!”. Ông con Mai văn Cỏn cũng lên cơn tếu như ông bố: “Theo
điều tra sơ bộ, ADN của mình và bố trùng 99,9% nên xét theo phương án con nuôi
thì có thể loại trừ. Mình chỉ thắc mắc rằng: sổ đỏ nhà đất sẽ đứng tên ai?”.
Phan Hết Gas Hết
Số cũng có thể quy vào trường phái đặt tên theo một hobby của người cha. Cái tên của em bé 8 tháng tuổi này xuất hiện
trong một tấm hình chụp từ danh sách chờ khám bệnh tại một bệnh viện và được
tung lên mạng xã hội. Bé được sanh ra tại xã Bình Thạnh Đông, huyện Phú Tân, tỉnh
An Giang. Khi được hỏi tại sao đặt cho con cái tên không giống ai này, ông Phan
Quốc Huy cho biết ông muốn giữ lại kỷ niệm một thời đam mê tốc độ của ông và
mong con sẽ lớn lên mạnh mẽ trong cuộc sống. Khi ra xã làm giấy khai sanh, xã
đã từ chối vì trong cái tên này có chữ “gas” không phải tiếng Việt. Theo luật hộ
tịch tên phải là chữ Việt. Ông nhất định không chịu đổi nên tới chừ cháu bé vẫn
chưa có giấy khai sanh.
Nếu có cuộc thi
cái tên dài nhất, người ta sẽ không thể bỏ qua một số tên. Như một chàng trai
sanh năm 1992 có cái tên : Lê Hoàng Hiếu Nghĩa Đệ Nhất Thương Tâm Nhân.
Anh là con của một ông bố thích cái chi cũng dài dằng dặc. Người chị đầu của
anh Nhân tên Lê Hiếu Nghĩa Đệ Nhất Thương Tâm Nhàn, người chị thứ hai tên Lê Hiếu
Nghĩa Đệ Nhất Thương Linh Phượng. Nói về cái tên đọc tới mỏi miệng của các con,
bà mẹ Nguyễn Thị Tư, 55 tuổi, ngụ tại Sài Gòn, cho biết mỗi lần bà mang bầu, đức
ông chồng của bà ngày đêm suy nghĩ đặt tên con thế nào cho vừa hay vừa ý nghĩa.
Cuối cùng ông chọn cách ghép thật nhiều từ ông thích và theo ông có ý nghĩa tốt
đẹp nhất để khỏi sót. Không biết tốt đẹp ra sao nhưng cái tên dài lòng thòng
ông đặt cho các con chắc không có ai sánh bằng. Tại xã Tân Linh, huyện Đại Từ,
tỉnh Thái Nguyên, cô Đào Thị Long Lanh Kim Ánh Dương có cái tên dài nhất tỉnh
nhưng cũng chỉ có 6 từ, thua tên các con của bà Nguyễn Thị Tư có tới 8 và 9 từ.
Nhưng cái tên của cô Phạm Công Cúc Hoa Ngọc Lê Na sanh này 1/1/2016 tại xã Giao
Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, khá hơn một chút, có tới 7 từ!
Mấy ông bợm nhậu
có cách đặt tên con theo những ly rượu các ông đổ vào bụng. Tác giả Ngân Giang
kể lại một cái tên được đặt trên bàn rượu. “Có
lần người viết đi hội trại ở huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long. Toàn hội trại có hơn
200 người nhưng ai cũng chú ý đến cái tên “Lê La Ít Ly”. Tôi tò mò theo hỏi, cô
gái mới tiết lộ rằng cái tên mình ra đời ngay trên bàn nhậu, trước ngày đầy
tháng. Bố của cô gái giải thích rằng, đặt tên như vậy cũng là để... cảnh báo
dân nhậu. Ít ly đọc láy lại sẽ là y lít. Nhiều khi dân nhậu hay rủ chơi “vào
đây uống ít ly” nhưng lê la một hồi sẽ hết cả lít rượu. Chẳng biết cái tên này
có “cảnh báo” giúp ông bố ít nhậu đi hay không nhưng nó khiến cô gái đi đâu
cũng được chú ý. Cô cho đó là niềm vui, trừ những lúc bị cô giáo bắt lên bảng dò
bài nhiều vì có cái tên lạ”.
Cũng tác giả Ngân Giang, vẫn chuyện cái
tên được đặt trên bàn nhậu. “Một ngày mưa
của 21 năm về trước, dân phụ hồ quê tôi thất nghiệp nên cánh đàn ông í ới nhau
lập bàn nhậu. Về chiều, cuộc nhậu rã đám khi có tiếng la thất thanh từ phía bên
kia hàng rào. Chú Công đứng dậy, lao đi giữa cơn mưa xối xả, đám bạn nhậu chạy
theo. Hôm đó, vợ chú trở dạ sinh con. Mấy ông bợm nhậu người khiêng, người che
đưa cô Cúc - vợ chú Công - đi trạm xá sinh con. Cô Cúc vượt cạn rất
nhanh, đến nỗi ông chồng chưa kịp tỉnh rượu. Đang cơn ngà ngà say, chú
Công hỏi bạn nhậu: “Hồi trưa giờ mình uống mấy lít rượu”. Một ông nhẩm đếm: “6
chai nhựa là ba lít”. Chú Công gật gù rồi chốt: “Vậy tui đặt tên cho con bé là
Bích La”. Nhiều người trố mắt nhìn, ông bố giải thích: “Bích La là ba lít.
Chẳng phải nó ra đời sau khi tôi đã uống ba lít rượu là gì”. Ai có mặt ở trạm
xá hôm đó đều bật cười, tưởng hôm sau tỉnh rượu ông sẽ nghĩ lại. Ai dè cái tên
ra đời sau cuộc nhậu đó đeo đuổi con bé suốt 21 năm nay. Nhiều khi người ta bảo
vui, may mà hôm đó ông Công uống ba lít chứ uống bốn lít thì... khổ thân con
bé!”.
Tên lạ tại Việt Nam thì thiếu giống! Trần
Trọng Quá Đẹp Trai sanh ngày 17/4/2013. Lê Téc Nen sanh năm 1981. Đồng Hồ Thụy Sĩ sanh ngày
22/9/1992 tại Sài Gòn. Bùi Rực Rỡ sanh tháng 7 năm 1958. Hồ Hận Tình Đời sanh năm 1975. Đỗ Phi Đen Castrô, học sinh
trường Trung Học Cơ Sở An Thạnh. Mông Tiến Thông sanh năm 1991. Trịnh Thị Nôen sanh
ngày 25/12/1994. Lò Vi Sóng ngụ tại Thôn Nhàng, Thượng Khê Thường Xuân. Đỗ Rê
Mon có ông bố thích đọc Doraemon. Nguyễn Cô Vy được sanh sau trận dịch Cô Vít.
Luật Dân sự Việt Nam không có khoản
nào ngăn chặn những cái tên trái mùa như trên. Luật sư Nguyễn Tri Đức, Đoàn
Luật sư Sài Gòn, cho biết: “Khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2015 quy định họ, chữ
đệm, tên và dân tộc của trẻ em được xác định theo thỏa thuận của cha, mẹ theo
quy định của pháp luật dân sự và được thể hiện trong tờ khai đăng ký khai
sinh. Còn theo khoản 3 Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015, việc đặt tên bị hạn
chế trong trường hợp xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc
trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự. Tên của công dân Việt
Nam phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam; không đặt tên
bằng số, bằng một ký tự mà không phải là chữ”.
Trong gia đình tôi thường gọi các con
cháu trai là cu nọ cu kia. Chuyện thông thường, chắc gia đình nào cũng vậy. Cho
tới khi chúng lớn, đi học, đi làm, gia đình vẫn cứ cu nọ cu kia. Nhưng chúng có
những cái tên khác, thường rất đẹp. Ít ai đặt tên con là Cu. Tại trường phổ
thông cơ sở Chợ Mới, An Giang, có một nam sinh tên Ng. V.C. Tên C. là chữ viết
tắt chỉ bộ phận sinh dục nam. Vì viết tắt nên không biết rõ tên thật của em này.
Cái chữ viết tắt C. này rắc rối lắm. Có thể đi từ nhạt tới mặn, đôi khi mặn hết
muối! Người tiết lộ tin này cho biết tên này thường nghe ở vùng quê nhưng khi được
ghi vào khai sanh thì em bị bạn học trêu chọc, các cô giáo không khỏi ngượng
miệng khi kêu tên em. Khi em vào lớp 6, nhà trường đã thuyết phục gia đình đổi
tên nhưng không được vì, theo gia đình, “tên xấu dễ nuôi”. Gia đình còn trả lời
nhà trường: “Tên gắn liền với “sinh mệnh” của con tui, đổi tên có việc gì xảy
ra ai chịu trách nhiệm?”. Em C. hát rất hay, được chọn để trình bày văn nghệ
mỗi khi nhà trường tổ chức một sự kiện chi. Khi giới thiệu tên em, các cô giáo
không dám đọc, phải nhờ các thầy. Mà các thầy cũng phải lướt nhẹ nhàng âm cuối.
Chà! Cứ như đố vui để…chọc. Tôi không đoán được cái tên này nhưng chắc thuộc
loại mặn chát chúa. Tới giữa năm lớp 8, gia đình mới chấp thuận đổi tên em
thành Cư. Để tiện tham khảo, xin trình làng một cái tên khá ngộ nghĩnh khác
cùng category: Cà văn Dái! Em này
sanh ngày 14/12/1981.
Phe đối lập có những cái tên cũng vui
hết biết. Cô Hoàng thị Bướm sanh năm 2002 tại Hà Nam cho biết rất ngại ngùng
với cái tên nhạy cảm của cô. Trong trường cô học có một bạn nam tên Nguyễn Đức
Cu. Các bạn học đùa giỡn khi ghép hai người có cái tên đặc trưng này thành một
cặp, họ vẽ hình tượng trưng cho hai cái tên lên bảng. Em Bướm quá mắc cở, xin
nghỉ học. Nhà trường phải giáo dục các em nghịch ngợm để em Bướm trở lại trường.
Tại Bắc Kạn có cô Lường thị Bướm, sanh năm 1986. Bướm bay lượn lờ. Tại Quảng
Ninh có một cô gái có cái tên chi tiết hơn: Phạm Thị Bướm Dài. Tại xã Hiệp An,
huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương có tên Nguyễn thị Lờ, sanh ngày 10/8/1948.
Có một cô gái có cái tên tôi không
biết xếp vào hạng mục nào nên chỉ biết ghi ra đây nhờ các bạn giúp đỡ: Phạm thị
Lâu Ra ngụ tại Đồng Hới, Quảng Bình!
04/2026
Website: www.songthao.com
